Nobel z fizyki za ekspansję Wszechświata

Ekspansja przyspiesza - ten prosty, ale rewolucyjny wniosek zmienił kosmologię

Trzech amerykańskich kosmologów - Saul Perlmutter, Brian P. Schmidt i Adam G. Reiss - otrzymali tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za rewolucyjne odkrycie, że Wszechświat rozszerza się, a tempo tego procesu stale rośnie.

O tym, że Wszechświat się rozszerza, wiadomo było od przeszło wieku. Ale dopiero przed trzynastoma laty udało się dowieść, że proces ten przyspiesza. Obaliło to jednocześnie teorię o tym, że rozszerzanie się zwalnia z upływem czasu. Następstwa tego są dramatyczne i wymagają stworzenia nowych modeli losu Wszechświata, a także uwzględnienia "ciemnej energii", która jest siłą sprawczą przyspieszania.

"Ciemna energia" jest fenomenem, który powstał właśnie po to, by wyjaśnić wzrost szybkości rozszerzenia Wszechświata. W rzeczywistości nawet 95% znanego i do tej pory nieodkrytego Wszechświata może składać się z ciemnej energii i ciemnej materii.

Obiektami astronomicznymi, które umożliwiły odkrycie są białe karły. Pierwotnie były gwiazdami wielkości naszego Słońca, jednak z czasem spaliły swoje paliwo i zapadły się do rozmiarów Ziemii. Silna grawitacja białych karłów wysysa materię z sąsiadujących gwiazd do momentu, aż gwiazda uzyska 1,44 mas Słońca. Po jej osiągnięciu biały karzeł eksploduje z olbrzymią siłą, wywołując potężny rozbłysk, co określa się mianem supernowej typu 1a.

Ponieważ bezwzględna jasność eksplozji supernowej 1a jest zawsze taka sama, ich względna jasność może być użyta do porównania odległości między nimi. Pomiary te są kluczowe do wyznaczenia współczynnika rozszerzania Wszechświata.

Do tej pory obserwacje supernowych 1a były zbyt rzadkie, by można było przeprowadzić użyteczne porównania - ostatnia z nich wydarzyła się bowiem w 1572. Jednak dzięki najnowszej technologii konstrukcji teleskopów w połączeniu z kamerami o matrycach CCD (za których stworzenie przyznano Nobla w dziedzinie fizyki w 2009 roku), udało się znaleźć dziesiątki supernowych 1a w ciągu zaledwie jednego skanu. Dzięki licznym obserwacjom i przeprowadzeniu wyliczeń, dwa niezależne zespoły doszły do wniosku, który wydał im się szalony, ponieważ do tej pory raczej wszyscy spodziewali się, że ekspansja zwalnia. Wyniki opublikowano w raczej sceptycznym tonie. Ostatecznie jednak okazało się, że nieoczekiwane wyniki oznaczają, że dzieje się coś równie nieoczekiwanego - ekspansja przyspiesza.

drukuj ten artykuł  |   poleć artykuł znajomemu

Najświeższe informacje w kanale RSS

Chemical News:

• Policestabilne po gruntownych zmianach
• Ryszard Kunicki odwołany
• Formalina od LANXESSA
• Rekordowy rok Polic
• BASF: przemysł naftowy i wydobywczy
• Restrukturyzacja przynosi efekty
• Rekordowy I kwartał w DuPont
• Poprawa koniunktury za dwa lata
• Procesory pod napięciem
• BASF z prawami do techonologii LFP