Wskaż Lidera Polskiej Chemii













Logo Chemical Online

Uniwersalny system raportowania

24.10.2006 20:37:22

Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (”MSSF”) w szybkim tempie stają się globalnym językiem sprawozdawczości dla firm. Jest to wyraz poszukiwań uniwersalnego systemu raportowania, który spełniałby określone wymogi informacyjne, umożliwiał porównywanie informacji finansowych publikowanych przez spółki działające w różnych krajach, a także pozwalał na uniknięcie konieczności równoczesnego raportowania w różnych systemach.

Coraz więcej krajów wymaga, aby wszystkie spółki notowane na lokalnych rynkach papierów wartościowych sporządzały sprawozdania zgodnie z MSSF, a w niektórych krajach, jak np. Malta i Cypr, lokalne ciała decyzyjne akceptują już MSSF jako podstawę raportowania dla wszystkich spółek, niezależnie od tego, czy są notowane na giełdzie, czy nie. Te zmiany i tendencje wpływają oczywiście również na sprawozdawczość finansową spółek działających w tak specyficznym sektorze, jakim niewątpliwie jest sektor chemiczny.

MSSF w sektorze chemicznym na świecie
Specyfika i szczególne problemy sprawozdawczości przedsiębiorstw sektora chemicznego stają się szczególnie istotne w obliczu procesu upowszechniania się MSSF jako obowiązującego systemu raportowania w coraz większej liczbie przedsiębiorstw. Od razu warto też zaznaczyć, że zmiany te dotykają przede wszystkim duże przedsiębiorstwa, na czele z międzynarodowymi grupami kapitałowymi i spółkami notowanymi na giełdach w krajach, w których raportowanie według MSSF staje się normą, przynajmniej w określonych obszarach.
I tak, największy obecnie pod względem wielkości sprzedaży, według rankingu największych spółek na świecie sporządzanego przez magazyn Forbes, koncern chemiczny na świecie, czyli grupa BASF, sporządza skonsolidowane sprawozdania finansowe zgodne z MSSF począwszy od 1 stycznia 2005 r. Było to możliwe dzięki wydaniu przez Parlament Europejski i Unię Europejską w roku 2002 rozporządzenia w sprawie stosowania Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej, a także dzięki wprowadzeniu do ustawodawstwa niemieckiego przepisów umożliwiających sporządzanie sprawozdań skonsolidowanych, przy spełnieniu określonych warunków, zgodnych ze standardami międzynarodowymi. Przy wdrażaniu MSSF od 1 stycznia 2005, konieczne było zestawienie danych porównawczych za rok 2004. Warto też zaznaczyć, że z uwagi na notowanie na giełdzie nowojorskiej BASF dąży do minimalizacji rozbieżności pomiędzy rozwiązaniami przyjmowanymi obecnie przy tworzeniu sprawozdania skonsolidowanego zgodnego z MSSF, a zasadami, które wynikałyby ze stosowania amerykańskich standardów US-GAAP. Publikuje ponadto dane dotyczące wyników finansowych, które grupa uzyskiwałaby, gdyby stosowała US-GAAP w całej rozciągłości.

Również inne wielkie europejskie firmy chemiczne, które znalazły się wśród największych koncernów chemicznych świata na liście Forbesa, sporządzają skonsolidowane sprawozdania finansowe zgodnie z MSSF. Zgodnie z danymi miesięcznika, wśród dziesięciu koncernów chemicznych osiągających najwyższe przychody ze sprzedaży znalazły się, obok BASF, również: grupa Bayer (trzecie miejsce na świecie pod względem wielkości sprzedaży, za BASF oraz Dow Chemical) oraz holenderski Akzo Nobel i niemiecka Degussa. Tak więc czterech na dziesięciu największych sprzedawców produktów chemicznych i pokrewnych na świecie sporządza skonsolidowane sprawozdania finansowe zgodnie z MSSF. Niewątpliwie stanowi to najlepszy dowód rosnącego znaczenia MSSF również w sektorze chemicznym i wydaje się oznaczać początek powszechnego przechodzenia również nieco mniejszych spółek tego sektora na raportowanie według tych standardów.
MSSF w polskim sektorze chemicznym
Również w naszym kraju stworzone zostały szerokie podstawy dla procesu wprowadzania MSSF jako systemu sprawozdawczości finansowej, zwłaszcza w przypadku spółek dużych i notowanych na rynkach kapitałowych. Zgodnie z Ustawą o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r. (Ustawa o rachunkowości – tekst jednolity – Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 z późniejszymi zmianami) emitenci papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu oraz banki mają obowiązek sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z MSSF (art. 55 ust. 6a). Również skonsolidowane sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych zamierzających starać się lub już ubiegających się o dopuszczenie ich do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz skonsolidowane sprawozdania jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSSF mogą być zgodnie z polską Ustawą o rachunkowości sporządzane według MSSF (art. 55 ust. 6b i 6c). W przypadku emitentów wyłącznie dłużnych papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynkach regulowanych krajów Unii Europejskiej stworzono z kolei możliwość sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego według standardów międzynarodowych za rok obrotowy 2005, zaś począwszy od roku obrotowego 2007 spółki te będą miały obowiązek stosowania MSSF przy tworzeniu sprawozdań skonsolidowanych. Jednak możliwości stosowania MSSF nie są w Polsce ograniczone wyłącznie do sprawozdań skonsolidowanych – zgodnie z MSSF mogą być także sporządzane jednostkowe sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych dopuszczonych, zamierzających i ubiegających się o ich dopuszczenie do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG (art. 45 ust. 1a) oraz jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSSF (art. 45 ust. 1b). Jest więc oczywiste, że standardy międzynarodowe również w Polsce stają się coraz bardziej powszechnie stosowanymi zasadami sprawozdawczości finansowej, i co najmniej w perspektywie kilku lat należy ten trend uznać za trwały.
Oznacza to oczywiście również daleko idące zmiany w obszarze sprawozdawczości finansowej dla spółek sektora chemicznego i pokrewnych. Mimo że sektor chemiczny w Polsce charakteryzuje się stosunkowo dużym rozdrobnieniem i jest zdominowany przez małe i średnie przedsiębiorstwa, których MSSF w praktyce bezpośrednio nie dotyczą, to jednak w przypadku największych spółek branży stosowanie standardów międzynarodowych staje się nie tylko obowiązkiem czy możliwością wynikającą z obowiązujących przepisów prawa, lecz również koniecznością w sensie ekonomicznym, zwłaszcza w obliczu spodziewanych korzyści, w tym w szczególności pozytywnego odbioru faktu raportowania zgodnie z MSSF przez analityków i inwestorów. Efektem tych wszystkich czynników jest coraz szersze upowszechnianie się MSSF w sektorze chemicznym także w Polsce.
Największa polska grupa kapitałowa działająca na rynku chemicznym, a więc PKN Orlen, pierwsze skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodne ze standardami finansowymi sporządziła już za 2000 rok (wraz z danymi porównawczymi za rok 1999). Do 2004 r. skonsolidowane sprawozdanie sporządzane zgodnie z MSSF tworzone było niejako dodatkowo, równolegle przygotowywane było bowiem sprawozdanie skonsolidowane zgodne z polskimi standardami rachunkowości. Natomiast za rok 2005 Orlen przedstawił już jedynie jednostkowe i skonsolidowane sprawozdania finansowe sporządzane zgodnie z MSR, wykorzystując w ten sposób opisane powyżej zapisy art. 45 Ustawy o rachunkowości.
Również Lotos sporządził sprawozdania za rok 2005, i to zarówno jednostkowe, jaki i skonsolidowane, zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Sprawozdania skonsolidowane zgodne z MSSF sporządzają również Ciech i Boryszew, a w odpowiednie procesy zostały już rozpoczęte również w Zakładach Chemicznych Police. Niemal wszystkie duże przedsiębiorstwa z branży stoją dziś w obliczu dostosowania zasad rachunkowości stosowanych przy sporządzaniu sprawozdań finansowych do standardów międzynarodowych, więc tym bardziej istotne jest odpowiednie przygotowanie do tych procesów i prawidłowe rozpoznanie trudności oraz wyzwań związanych z nimi.

Proces wdrażania MSSF
Przede wszystkim należy zdać sobie sprawę z faktu, że przejście na MSSF nie jest po prostu zwykłym, niejako dodatkowym i ubocznym zadaniem dla księgowości, którym pracownicy działu finansów mogą się zająć pomiędzy realizowaniem innych obowiązków. Wdrożenie Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej to bowiem przemiana o charakterze biznesowym, wpływająca nie tylko na sprawozdawczość korporacyjną (zarówno zewnętrzną, jak i wewnętrzną), ale i na takie aspekty funkcjonowania przedsiębiorstwa jak chociażby relacje z inwestorami, codzienne procedury, zyskowność poszczególnych produktów, budżetowanie i planowanie, systemy IT i pozyskiwanie danych, umowy z dostawcami, odbiorcami i kredytodawcami, systemy wynagradzania i premiowania, szkolenia i edukacja, rozliczenia podatkowe i inne. Jest to więc przemiana, która wpływa na znaczącą część całokształtu funkcjonowania przedsiębiorstwa, determinuje zmiany w bardzo wielu obszarach jego działalności i nie jest możliwe jej ograniczenie wyłącznie do aspektów o charakterze finansowym. W żadnym wypadku nie jest to po prostu uzgadnianie cyfr w sprawozdaniu finansowym. Mamy bowiem do czynienia ze zmianą głównego języka raportowania spółki, co oznacza, że każdy członek organizacji musi nauczyć się nim władać.
Samo przeprowadzenie procesu konwersji na MSSF wymaga znaczących przygotowań ze strony przedsiębiorstwa. Jest to niezbędne, aby zapewnić sprawne wdrażanie standardów oraz poprawną, przebiegającą bez zakłóceń działalność firmy na każdym etapie przejścia. Konieczne jest prawidłowe zarządzanie projektem i stworzenie planu podziału ról i odpowiedzialności. Już sam wybór osoby odpowiedzialnej za całokształt procesu jest stosunkowo trudny, gdyż rozstrzygnięcia wymaga chociażby kwestia, czy za projekt tak uniwersalny, dotykający tak wielu aspektów działalności przedsiębiorstwa i wymagający zaangażowania działów spoza księgowości odpowiadać powinna osoba z pionu finansowego, z natury rzeczy skoncentrowana przede wszystkim na aspektach finansowych czy księgowych. Niezbędne jest również silne wsparcie ze strony kierownictwa przedsiębiorstwa, zwłaszcza w odniesieniu do ram budżetowych (czasowych i finansowych), a także kwestii nadzoru nad całym procesem i odpowiedniej stanowczości niezbędnej przy współpracy z działami niemającymi na co dzień w tak dużym zakresie do czynienia z finansami i księgowością.

Szczególne problemy i najważniejsze zagadnienia konwersji na MSSF
Należy zdać sobie sprawę z kilku elementów, wymagających szczególnej uwagi podczas przeprowadzania tak specyficznego procesu, jakim niewątpliwie jest wdrażanie MSSF. Przede wszystkim należy zdać sobie sprawę z dużej skali projektu; trzeba zrozumieć i zidentyfikować, które obszary, problemy i służby będą objęte procesem konwersji (zarówno w spółce-matce, jak i w spółkach zależnych) i odpowiednio do tego dostosować możliwości koordynacji działań i eliminowania opóźnień.
Przy wprowadzaniu MSSF należy też mieć na uwadze konieczność modyfikacji systemów informatycznych, dostosowania zasad planowania i procesu budżetowania, wpływ zastosowanych rozwiązań na przyszłe wyniki spółki oraz ocenę działalności zarządu (czyli szeroko rozumianą sprawozdawczość zarządczą). W przypadku spółek notowanych na giełdzie w Warszawie wymagane jest ponadto uwzględnienie obowiązków informacyjnych spółek notowanych na tymże rynku.

W odniesieniu do obszarów bezpośrednio związanych z rachunkowością należy zwrócić baczną uwagę na identyfikację szczegółowych różnic pomiędzy Ustawą o rachunkowości a MSSF, na zmiany w MSSF oraz wariantowe rozwiązania zawarte w tych standardach, a także na możliwość generowania danych historycznych, czyli doprowadzenia do porównywalności danych finansowych. Konieczność opracowania, względnie aktualizacji, zasad rachunkowości zgodnych z MSSF wymaga również aktualizacji zakładowego planu kont, w tym ustalenia zakresu i formy dodatkowych ujawnień. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że w ogromnej większości przypadków odpowiednie przygotowanie pracowników do pracy w warunkach nowego systemu raportowania wymaga przeprowadzenia akcji szkoleniowej wśród służb księgowych oraz pracowników merytorycznych.
Oprócz wymienionych utrudnień i problemów, które wystąpią w dużej mierze niezależnie od branży, w której działają konkretne przedsiębiorstwa, warto też zwrócić uwagę na kilka zagadnień bezpośrednio związanych ze sprawozdawczością finansową, a specyficznych dla przedsiębiorstw działających w sektorze chemicznym.
W przypadku branży chemicznej niewątpliwie szczególnym zagadnieniem będzie ujmowanie i wycena rzeczowych aktywów trwałych. Intensywne wykorzystanie aktywów trwałych jest bowiem cechą charakterystyczną funkcjonowania spółek w tej branży. Aktywa produkcyjne to z reguły duże i skomplikowane instalacje o wysokich kosztach budowy, często narażone na trudne warunki środowiskowe lub operacyjne i wymagające okresowej wymiany lub remontów. Należy je w dodatku wyceniać nie jednorazowo, przy konwersji na MSSF, ale poddawać testom na utratę wartości, zawsze gdy wystąpią przesłanki utraty tej wartości. Szacowanie wartości godziwej, odzyskiwanej i użytkowej to już bardzo „techniczne” efekty tych regulacji, wymagające jednak specyficznych narzędzi i wiedzy merytorycznej, zarówno jeśli chodzi o uwarunkowania rynkowe, jak i stosowane zasady rachunkowości.
Kolejny problem charakterystyczny dla sektora chemicznego to tworzenie rezerw na koszty likwidacji i rekultywacji. Spółki tej gałęzi gospodarki w normalnym toku swojej działalności zmieniają i niszczą środowisko naturalne, a po zakończeniu okresu użytkowania zakładu lub innej instalacji jednostka zazwyczaj jest zobowiązana do przeprowadzenia prac likwidacyjnych, regeneracyjnych i porządkujących, przywracających poprzedni stan środowiska. Determinuje to konieczność tworzenia odpowiednich rezerw i ich aktualizacji na każdy dzień bilansowy, z uwzględnieniem zmian szacowanych przyszłych przepływów pieniężnych oraz zmian stopy dyskontowej.
Istnieje jeszcze cały szereg innych zagadnień, które mogą spółkom sektora chemicznego i pokrewnych sprawić trudności przy wdrażaniu i stosowaniu MSSF, jak chociażby prawa do emisji gazów cieplarnianych, czy eksploracja i wycena zasobów mineralnych. Każde z tych zagadnień wymaga wykorzystania merytorycznej wiedzy zarówno dotyczącej specyfiki tej gałęzi gospodarki, jak i stosowania zasad rachunkowości opartych na MSSF w praktyce. Wymagają one często również podejmowania subiektywnych decyzji, indywidualnych dla każdego podmiotu, co będzie z pewnością przyczyną wielu wątpliwości i dyskusji dotyczących już bezpośrednio sprawozdawczości finansowej spółek.

Dlaczego w takim razie MSSF?
Istnieje szereg korzyści z wprowadzenia MSSF, a są one tym bardziej widoczne i wyraźne, im większa jest skala prowadzonej przez spółkę działalności. Dostrzegają to szczególnie podmioty, określające się jako europejskie lub globalne, ze względu na akcjonariat lub rynki. Wynika to z faktu, że firmy, które mają racjonalne ekonomiczne powody, by sięgać ku różnorodnym rynkom i źródłom kapitału, są bardziej pozytywnie nastawione do MSSF, gdyż ze sporządzaniem sprawozdań zgodnie z tymi zasadami wiążą nadzieję na pozyskiwanie kapitału na korzystniejszych warunkach. I dodajmy od razu, iż jest to okoliczność niezwykle ważna dla spółek sektora chemicznego w naszym kraju – polski przemysł chemiczny wymaga znaczących inwestycji, co oczywiście determinuje konieczność pozyskania źródeł finansowania dla tych projektów. Jest to niezwykle istotne, mimo że w warunkach polskich MSSF będą wprowadzać (przynajmniej na razie) jedynie największe spółki branży.
Fakt sporządzania sprawozdania finansowego przez daną spółkę zgodnie ze standardami międzynarodowymi jest pozytywnie odbierany nie tylko przez inwestorów, ale i pozostałe strony zewnętrzne, m.in. przez banki, klientów czy dostawców. Sprawozdanie takie cieszy się większym zaufaniem oraz uznawane jest za bardziej wiarygodne i użyteczne przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych niż sprawozdania sporządzane według standardów krajowych – przede wszystkim dzięki większemu zakresowi ujawnianych informacji, a co za tym idzie, większej przejrzystości działalności spółek, które je przygotowują. Sprawozdania sporządzane według MSSF pozwalają bowiem na łatwiejsze zorientowanie się w zdarzeniach pozabilansowych, jak również dają lepszy wgląd w ryzyka działalności operacyjnej, a przede wszystkim w ryzyka finansowe działalności spółki i sposoby ich kontrolowania przez zarząd. Znacząco redukują istniejący dotychczas rozdźwięk pomiędzy raportowaniem wewnętrznym a sprawozdaniami publikowanymi na potrzeby zewnętrzne. Dodatkowo standardy międzynarodowe są „językiem” zrozumiałym dla analityków i inwestorów, niewymagającym zapoznawania się z przepisami poszczególnych krajów, co również niewątpliwie wpływa na pozytywny odbiór i większe zaufanie, jakim cieszą się sprawozdania finansowe sporządzane według MSSF.

Pozytywny odbiór i zaufanie ze strony inwestorów i analityków mają z kolei bezpośrednie przełożenie na możliwości finansowania działalności, jakimi dysponują spółki. Po pierwsze, większe zaufanie ze strony banków i inwestorów jest jednym z czynników warunkujących możliwość redukcji oprocentowania w przypadku pożyczek czy emitowanych obligacji. Z drugiej zaś strony, sama możliwość pozyskania kapitału nierzadko jest uzależniona od tego, czy inwestorzy, względnie banki, darzą spółkę zaufaniem w wystarczającym stopniu. Dodatkowo dzięki sporządzaniu sprawozdań finansowych według powszechnie znanych i akceptowanych na rynkach finansowych standardów, spółki uzyskują możliwość poszukiwania źródeł finansowania na wielu rynkach bez konieczności sporządzania dodatkowych sprawozdań finansowych i informacji, tj. bez ponoszenia dodatkowych kosztów. To oczywiście stwarza szansę na pozyskiwanie środków na finansowanie działalności spółki na jeszcze korzystniejszych warunkach.

Jak więc już wcześniej wspomniano, wprowadzanie MSSF przez polskie spółki sektora chemicznego jest dla nich nie tylko obowiązkiem, przemianą biznesową czy wreszcie wyzwaniem, ale jest przede wszystkim szansą na pozyskanie źródeł finansowania inwestycji, których przeprowadzenie będzie niezbędne do utrzymania przez nie konkurencyjności na coraz bardziej zintegrowanych rynkach.

Warto też wspomnieć o korzyściach „najbardziej praktycznych”. Należą do nich: możliwość stosowania jednego zestawu zasad rachunkowości, tj. wyłącznie zasad rachunkowości zgodnych z MSSF, zaprzestanie prowadzenia księgowości według zasad krajowych, w tym przypadku polskich, oraz oszczędność czasu przy potencjalnym sporządzaniu skonsolidowanych sprawozdań finansowych. W przypadku firm funkcjonujących w obrębie UE i państw, które uznały MSSF, znacznie spadają koszty przygotowania sprawozdania skonsolidowanego, gdyż jednostkowe sprawozdania z różnych krajów sporządzane są według spójnych zasad rachunkowości.

Reasumując należy stwierdzić, że w obliczu coraz szerszego upowszechniania się MSSF jako obowiązujących zasad sprawozdawczości finansowej, w tym wśród największych przedsiębiorstw sektora chemicznego na świecie, wdrażanie MSSF w warunkach polskich staje się dla dużych przedsiębiorstw tej branży niejako warunkiem koniecznym do zachowania odpowiedniego poziomu funkcjonowania i szans na utrzymanie pozycji na rynku. Sam proces wdrażania standardów jest skomplikowany i wymaga wsparcia oraz fachowej wiedzy, tak dotyczącej specyfiki sektora chemicznego, jak i znajomości (również praktycznej) MSSF. Tym niemniej jego właściwe przygotowanie i przeprowadzenie może stanowić istotną i pozytywną przemianę biznesową dla każdego przedsiębiorstwa.
drukuj ten artykuł drukuj ten artykuł  |   poleć artykuł znajomemu poleć artykuł znajomemu
Najświeższe informacje w kanale RSS Najświeższe informacje w kanale RSS (jak używać)