UWAGA! Niniejsza strona wykorzystuje pliki cookies. Informacje uzyskane za pomocą cookies wykorzystywane są głównie w celach statystycznych.
Pozostając na stronie godzisz się na ich zapisywanie w Twojej przeglądarce. Akceptuję ciasteczka
Logo Chemical Online
Centra Biznesu: Centrum Tworzyw | Centrum Wtrysku
Nagrody Przemysłu Tworzyw: Polymer Prosperity | Lider Innowacji
Organizacje Przemysłu Tworzyw: Klub Technologa | Klub Termoformingu | Klub Dystrybutora
Inne Serwisy: Chemical | Rubber | Composites

Leksykon farb i malowania

05.01.2007 23:33:08

Farby, lakiery oraz różnego typu wyroby do dekorowania i zabezpieczania drewna stosujemy by zmienić otaczające nas barwy, poprawić nałożoną wcześniej powłokę, zabezpieczyć przedmioty łatwo ulegające zniszczeniu lub zachować naturalny rysunek malowanej powierzchni. Wybieramy i kupujemy farby, czytamy informacje o stosowaniu zawarte na etykietach, dzwonimy na linie informacyjne do firm z branży farbiarskiej, pytamy się znajomych, czasami sięgamy do poradników lub czasopism fachowych. Malujemy potem sami lub korzystamy z usług różnej klasy fachowców, od prawdziwych specjalistów do ludzi nie mających w rzeczywistości pojęcia o tym co robią, udających, że wiedzą wszystko i uważających przeczytanie wskazówek producenta za stratę czasu. Są też tacy, którzy z farbami stykają się zawodowo lub są majsterkowiczami czy też modelarzami i znają się na malowaniu.

Podczas malowania najtrudniejszym i najbardziej pracochłonnym etapem pracy jest prawidłowe przygotowanie powierzchni, którą chcemy pomalować. Jeżeli tej pracy poświęcimy odpowiednią ilość czasu i wykonamy ją starannie to nakładanie farby za pomocą wałka lub pędzla będzie prawdziwą przyjemnością. Malowanie nie jest czynnością jednorazową, co pewien czas należy je powtarzać i w miejscach gdzie powłoka jest uszkodzona nakładać nowe warstwy. Problem ten jest szczególnie istotny w przypadku powłok wystawionych na działanie warunków zewnętrznych: fasad, zewnętrznych elementów drewnianych i metalowych. Zwracać należy uwagę na wszelkie mechaniczne uszkodzenia powłoki oraz ślady korozji i nie dopuszczać do postępującego zniszczenia podłoża.
Przemysł farb i lakierów rozwija się dynamicznie i często zaskakiwani jesteśmy różnymi nowinkami technicznymi oraz pojawiającymi się nowymi terminami. Stosowane w branży słownictwo jest niezbyt precyzyjne, ulega zmianom związanym z panującymi aktualnie trendami, często jest naginane by odróżniać własne produkty od wyrobów konkurencji. W terminologii stosowanej w branży panuje duża dowolność i co autor to inne słownictwo. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w przypadku farb stosowanych w budownictwie. Zazwyczaj używane jest słownictwo zwyczajowe a dodatkową komplikacją dla osób będących w szkole „na bakier” z chemią jest operowanie pojęciami chemicznymi. Terminy malarskie zostały omówione w kilku grupach tematycznych by uprościć odszukiwanie interesujących zagadnień. Prezentowany materiał przeznaczony jest dla wszystkich, którzy chcą dowiedzieć się czegoś więcej o farbach, ich składnikach i samym malowaniu. W miarę możliwości starałem się używać przystępnego języka nie obciążonego zbyt wielką ilością terminów technicznych. Ze względu na ograniczenia związane z objętością materiału pewne pojęcia zostały potraktowane w sposób uproszczony. W wielu wypadkach podałem angielskie nazwy omawianych pojęć i definicji.

Leksykon podzielono
na następujące części:
1. Najważniejsze terminy dotyczące wyrobów i półproduktów lakierowych
2. Pojęcia związane z mieszalnikami farb (system tintingu)
3. Składniki farb i innych wyrobów lakierowych
4. Pojęcia związane z wyrobami lakierniczymi i ich otrzymywaniem
5. Narzędzia, materiały malarskie, malowanie
6. Przygotowanie powierzchni do malowania
7. Powłoki, charakterystyka powłok
8. Wady powłoki – opis i typowe przyczyny ich powstawania 


1. Najważniejsze terminy dotyczące wyrobów i półproduktów lakierowych

Określenia podano rozpoczynając od pojęć podstawowych, poprzez wyroby specyficzne aż do systemów kolorowania i systemów opisujących barwy.
• Emalia / enamel – wyrób lakierowy pigmentowany na bazie wodnej, rozpuszczalnikowej lub bezrozpuszczalnikowej tworzący powłokę o wysokich walorach dekoracyjnych przeważnie o wysokim lub satynowym połysku.
• Emalia dyspersyjna, wodna / waterborne enamel – wodorozcieńczalny wyrób lakierowy tworzący szczelne powłoki zazwyczaj o wysokim lub satynowym połysku. Stosowana do dekoracyjnego malowania mebli drewnianych, zabawek i metalu zabezpieczonego farbą antykorozyjną do gruntowania.
• Emulsja / emulsion, emulsion paint – dawniej określano w ten sposób farby dyspersyjne, nazwa stosowana jest często w języku potocznym.
• Farba / paint – wyrób lakierowy pigmentowany na bazie wodnej, rozpuszczalnikowej lub też wyrób bezrozpuszczalnikowy w postaci cieczy, pasty lub proszku tworzący po wyschnięciu trwałą powłokę kryjącą spełniającą przede wszystkim funkcje ochronne.
• Farby, emalie alkilowe i ftalowe / alkyd or phtalic paints and enamels – pigmentowane wyroby lakierowe rozpuszczalnikowe oparte na spoiwie alkidowym / ftalowym będącym produktem polikondensacji bezwodnika ftalowego z alkoholami wielowodorotlenowymi, na przykład gliceryną i olejami zawierającymi wiązanie nienasycone. Uzyskane w wyniku reakcji polikondensacji poliestry mogą być dodatkowo modyfikowane różnego typu cząsteczkami chemicznymi.
• Farby, emalie akrylowe, chlorokauczukowe, epoksydowe, poliuretanowe / acrylic, chlorinated rubber, epoxide, polyurethane paints and enamels – pigmentowane wyroby lakierowe zawierające spoiwa akrylowe, chlorokauczukowe, epoksydowe, poliuretanowe.
• Farba / lakier dwuskładnikowy / two component paint / varnish – farba lub lakier składający się z głównego składnika oraz składnika zwanego utwardzaczem. Przed użyciem miesza się oba składniki i nakłada wyrób na podłoże. Dodatek utwardzacza jest odpowiedzialny za powstanie suchej powłoki, bez niego wymalowanie pozostałoby półpłynne i nie wysychało.
• Farba dyspersyjna (emulsyjna) zwana też lateksową / dispersion paint, emulsion paint, latex paint – wyrób, w którym pigmenty, wypełniacze i substancja błonotwórcza są zdyspergowane w wodzie. Farby dyspersyjne dzielą się na wewnętrzne i zewnętrzne (fasadowe). W praktyce handlowej zdarza się przedstawianie farb lateksowych jako wyrobów odrębnego typu niż farby dyspersyjne (emulsyjne). Nie jest to prawda i farba lateksowa to farba dyspersyjna a sama nazwa pochodzi od jej głównego składnika – dyspersji polimerowej określanej w literaturze anglo- i niemieckojęzycznej jako lateks.
• Farba fasadowa / facade paint, exterior paint – farba wodna (dyspersyjna) lub rozpuszczalnikowa służąca do malowania mineralnych powierzchni zewnętrznych (tynki, beton) takich jak fasady budynków. Farbami fasadowymi są także farby silikatowe (silicate paints), których spoiwem jest potasowe szkło wodne.
• Farba do gruntowania / priming paint (np. przeciwrdzewna) – farba jedno- lub dwuskładnikowa tworząca silnie przylegające do podłoża powłoki zabezpieczające na przykład przed korozją. Nie zabezpiecza w sposób trwały przed wpływami środowiska zewnętrznego i nie może być ostateczną powłoką zewnętrzną. Oznacza to, że po nałożeniu powłoki gruntującej należy nanieść kolejne warstwy farby nawierzchniowej.
• Farba klejowa / glue paint – farba, której spoiwem jest wodny roztwór kleju roślinnego lub zwierzęcego. Farba do ścian stosowana powszechnie do lat siedemdziesiątych jako tanie rozwiązanie malowania dająca bardzo mało odporną powłokę. Powłoki klejowe powodują dużo problemów przy następnym malowaniu farbami dyspersyjnymi – konieczne jest dokładne usunięcie starej powłoki co jest bardzo pracochłonne.
• Farba ogniochronna / fire protective paint, intumescent paint – wyrób lakierowy tworzący powłokę utrudniającą nagrzewanie się lub zapalenie podłoża w warunkach pożaru. Farby ogniochronne stosuje się do zabezpieczania drewna i materiałów pochodnych a także konstrukcji stalowych (w wysokich temperaturach pogarszają się gwałtownie parametry mechaniczne stali i konstrukcja ulega zawaleniu). W warunkach wysokiej temperatury powłoka ulega spęcznieniu izolując termicznie zabezpieczony materiał i równocześnie w wyniku procesów chemicznych wydzielają się substancje gazowe odprowadzające ciepło i tłumiące proces palenia.
• Farba podkładowa / undercoat – służy do nakładania bezpośrednio na nienasiąkliwe podłoże lub na podłoże zagruntowane w celu utworzenia powłoki podkładowej lub międzywarstwowej. Podkład stosuje się w celu lepszego zabezpieczenia malowanego podłoża, otrzymania bardziej trwałego systemu powłokowego oraz uzyskania lepszego efektu wizualnego.
• Farba proszkowa / powder coating material – wyrób lakierowy bezrozpuszczalnikowy w postaci proszku. Po stopieniu i utwardzeniu pod wpływem dostarczonej energii, na przykład termicznej, tworzy trwałą powłokę. Używana w procesach przemysłowego malowania powierzchni stalowych. Farby proszkowe uznawane są z reguły za wyroby przyjazne środowisku ze względu na brak rozpuszczalników organicznych zanieczyszczających atmosferę w czasie suszenia powłoki. Istnieją też farby i lakiery proszkowe utwardzane radiacyjnie.
• Farba tradycyjna / traditional paint – określenie to dotyczy zazwyczaj renowacyjnych farb rozpuszczalnikowych takich jak farby olejne, olejno – żywiczne, ftalowe (alkidowe), ftalowe modyfikowane i nitrocelulozowe lub stosowanych dawniej do malowania ścian farb wapiennych i klejowych.
• Farba żelowa / gel paint – farba dyspersyjna w formie żelu o półstałej konsystencji sprzedawana w płaskich pojemnikach.
• Grunt / primer – pierwsza warstwa materiału lakierowego nakładana bezpośrednio na podłoże. Grunt do ścian – rozcieńczona, wodna mikrodyspersja polimerowa (dyspersja o bardzo małej wielkości cząstek nazywana też nanodyspersją) zawierająca substancje pomocnicze i wzmacniająca podłoże mineralne – wnika w głąb ścian i ujednolica chłonność malowanej powierzchni. Czasem izoluje wżarte w ścianę plamy i zabrudzenia. Zastosowanie gruntu przed malowaniem poprzez ujednolicenie podłoża daje w efekcie końcowym bardziej jednorodną powłokę malarską o równym poziomie krycia. W przypadku nowoczesnych farb do ścian prawidłowe gruntowanie jest konieczne w celu uzyskania wysokiej przyczepności farby do podłoża i uniknięcia odspajania się wcześniej nałożonej warstwy oraz spękań i odpadania kawałków powłoki. Użycie gruntu jest znacznie lepszym rozwiązaniem niż dodatkowe malowanie pierwszej warstwy rozcieńczoną farbą. Gruntem nazywa się też farby antykorozyjne (grunt antykorozyjny). Znane są też grunty (podkłady) reaktywne, które przetwarzają produkty korozji malowanego podłoża na związki chemiczne silnie związane z podłożem i nakładaną powłoką.
• Impregnat, impregnat koloryzujący / preserver, decorative preserver – wyrób nasycający na przykład do drewna, betonu, kamienia lub tkaniny. W przypadku drewna pełni głównie funkcje ochrony biologicznej, ochrony przed wpływem środowiska a w mniejszym stopniu, jeżeli w ogóle, funkcje dekoracyjne. Preparaty impregnujące do drewna zawierają pewne ilości żywicy i innych środków pomocniczych oraz często biocydy (pestycydy) jako substancje aktywne a także w przypadku impregnatów koloryzujących pigmenty. Gdy zawierają biocydy i chronią drewno przed atakiem biologicznym to podlegają pod dyrektywę europejską BPD o środkach biobójczych i wymagają uzyskania zezwolenia Ministerstwa Zdrowia na wprowadzanie do obrotu towarowego. Jeżeli są wyrobem opartym na bazie rozpuszczalnikowej to podlegają też przepisom dotyczącym zawartości lotnych związków organicznych (LZO – VOC). Impregnaty oraz impregnaty koloryzujące zazwyczaj nie tworzą powłoki malarskiej typowej dla standardowych wyrobów lakierowych, wnikają w głąb drewna i zabezpieczają przed atakiem lub nawet zwalczają grzyby, porosty, mchy, algi czy też insekty. Impregnaty koloryzujące poprzez zawartość odpowiednich pigmentów i żywicy chronią pomalowane drewno przed promieniowaniem ultrafioletowym i innymi czynnikami atmosferycznymi oraz nadają efekt dekoracyjny. Impregnaty do betonu i kamienia to wyroby rozpuszczalnikowe zawierające żywicę oraz substancje pomocnicze, których celem jest uszczelnienie materiału i nadanie jego powierzchni właściwości hydrofobowych (stworzenie bariery uniemożliwiającej wnikanie ciekłej wody). Impregnaty do tkanin nadają im odpowiednie właściwości użytkowe, zabezpieczają przed przemakaniem oraz w pewnych wypadkach przed rozwojem mikroorganizmów.
• Lakier / varnish – wyrób lakierowy na bazie wodnej lub rozpuszczalnikowej, jedno- lub dwuskładnikowy tworzący po wyschnięciu przezroczystą powłokę bezbarwną lub zabarwioną. Są też lakiery nie zawierające wody lub rozpuszczalnika – przykładem mogą być lakiery sieciowane radiacyjnie lub proszkowe.
• Lakierobejca (lazura) / woodstain, woodsheen – wyrób stosowany do drewna o przeznaczeniu dekoracyjno – ochronnym, na bazie wody lub rozpuszczalnika organicznego. Zawiera spoiwo (żywicę) łatwo wnikającą w drewno, pigmenty – przeważnie mikronizowane (bardzo rozdrobnione) tlenki żelaza oraz substancje pomocnicze. Czasem może zawierać biocydy (pestycydy) chroniące powłokę przed rozwojem mikroorganizmów. Łączy w sobie cechy impregnatu i typowego wyrobu lakierowego, przeważnie z przewagą cech tego drugiego. Zazwyczaj angielskie słowo woodstain jest stosowane dla wyrobów o przewadze cech impregnatu (nasycanie, zabezpieczanie, w mniejszym stopniu cechy dekoracyjno – powłokowe). Woodstain jest zbliżony w swoich cechach do impregnatów barwiących. Mianem woodsheen określa się wyroby o znaczącej przewadze cech typowego wyrobu lakierowego.
• Preparaty do usuwania starych powłok malarskich / paint removers – preparaty, często w formie żelu, oparte na agresywnych rozpuszczalnikach organicznych powodujące odspojenie starych powłok malarskich od podłoża. Ze względu na przepisy bezpieczeństwa zmniejsza się ilość możliwych do stosowania rozpuszczalników i pojawiają się preparaty wodne.
• Rozcieńczalnik / solvent, diluent, thinner – rozpuszczalnik organiczny lub nieorganiczny (woda) dodawany w niewielkich ilościach do wyrobu lakierowego w celu zmniejszenia jego lepkości (poprawienia płynności wyrobu) nie powodujący destabilizacji wyrobu (flokulacja, wytrącenie pigmentów, rozwarstwienie, zważenie się farby). Niewielkie ilości rozcieńczalnika (według zaleceń producenta podanych na etykiecie) dodawane są podczas nakładania warstwy gruntującej jeżeli osobno nie stosuje się gruntu, malowania natryskiem oraz w przypadku starych, otwieranych wcześniej wyrobów, z których wyparowała część rozcieńczalnika (nośnika) zawartego w oryginalnej recepturze. Służy również do czyszczenia narzędzi malarskich. Rozcieńczalniki to zazwyczaj lotne substancje organiczne, na przykład benzyna lakiernicza (white spirit) oraz różne jej mieszanki z estrami, ketonami i alkoholami. Nie ma rozcieńczalnika czy też rozpuszczalnika uniwersalnego, dla konkretnej farby trzeba dobrać odpowiedni typ rozpuszczalnika. Przykładowo rozcieńczalnik do wyrobów ftalowych nie będzie odpowiedni dla wyrobów nitrocelulozowych.
• Rozpuszczalnik / solvent – potoczna i nieprawidłowa nazwa rozcieńczalnika.
• Szpachlówka, masa szpachlowa / filler – wyrób o konsystencji pasty nakładany przed malowaniem w celu otrzymania równomiernej powierzchni lub wyrównania drobnych wad (uzupełnienie rys, odprysków, pęknięć i innych uszkodzeń powierzchni).
• Utwardzacz / hardener – potoczna nazwa substancji powodującej wiązanie (schnięcie chemiczne, sieciowanie) wyrobu lakierowego objawiające się zmianą konsystencji powłoki z półpłynnej do stałej. Występuje jako drugi składnik w produktach dwuskładnikowych, często zwany jest składnikiem B. Dodawany jest do zasadniczej farby tuż przed użyciem.
• Wyrób lakierowy / coating material – nazwa ogólna dla farb, emalii, lakierów, itp. oznaczająca wyrób ciekły, w postaci pasty lub proszku, który po nałożeniu na podłoże tworzy trwałą, cienką powłokę ochronną, dekoracyjną lub o innych specyficznych cechach technicznych. Składa się ze spoiwa, pigmentów i wypełniaczy, nośnika i różnego rodzaju substancji pomocniczych.
• Wyroby lakierowe ekologiczne / compliant coatings – wyroby zgodne z wymaganiami prawnymi lub dobrowolnie przyjętymi przez przemysł dotyczącymi w głównej mierze ochrony środowiska oraz zawartości substancji i zanieczyszczeń szkodliwych i niebezpiecznych. Do tej grupy należą wyroby o niskiej zawartości lotnych związków organicznych (VOC) nie przekraczającej poziomów ustalonych w aktach prawnych regulujących zanieczyszczanie środowiska takie jak farby proszkowe, wyroby sieciowane radiacyjnie, farby o wysokiej zawartości ciał stałych (high solids) oraz w dużej części wyroby wodorozcieńczalne. Kwestia uznania produktu jako „compliant coating” zależy od jego receptury oraz zanieczyszczeń znajdujących się w użytych surowcach.
• Wyroby rozpuszczalnikowe, syntetyczne / solventborne products – wyroby lakierowe, których nośnikiem jest rozpuszczalnik organiczny.
• Wyroby UV / EB, wyroby sieciowane radiacyjnie: ultrafioletem (UV) lub wiązką elektronów (EB) / UV curing products,EB curing products, radiation curing products, radcure products – wyroby lakierowe bezrozpuszczalnikowe ciekłe, proszkowe lub na bazie wody (dyspersja w wodzie) utwardzające się (sieciujące) pod wpływem promieniowania ultrafioletowego lub oddziaływania wiązki elektronów (proces UV / EB curing). Ta przyjazna środowisku przemysłowa technologia nakładania powłok malarskich oparta jest na reakcjach utwardzania powłoki poprzez polimeryzację jej składników katalizowaną odpowiednim typem promieniowania. Na rynku znajdują się lakiery oraz emalie dające powłoki kryjące. Produkty UV / EB stosowane są jako farby i lakiery do papieru, drewna, tworzyw sztucznych i metalu. Używane są w przemyśle elektronicznym, samochodowym, meblarskim, spożywczym, wydawniczym a także w dentystyce.
• Wyroby wodne, na bazie wody, wodorozcieńczalne / waterborne products – wyroby lakierowe, których nośnikiem czyli lotną substancją, w której zawieszone są wszystkie surowce jest woda. 


2. Pojęcia związane z mieszalnikami farb (system tintingu) 
• Farby w bazach, farby bazowe, bazy do kolorowania / tinting bases – wyroby na bazie wody lub rozpuszczalnika służące do szybkiego sporządzania farb kolorowych poprzez wymieszanie z pastami pigmentowymi. Mieszanie odbywa się w egalizatorze lub kadzi w przypadku procesów przemysłowych lub w opakowaniu bazy wstawionym do wytrząsarki w przypadku sporządzania farby w sklepie. Bazy mogą być białe o różnym stopniu krycia, bezbarwne lub kolorowe. Produkcja farb w bazach musi być bardzo powtarzalna w celu uzyskania jak najmniejszego rozrzutu kolorów przygotowywanych z różnych partii produkcyjnych bazy. Bardzo ważne jest dokładne, zgodne ze specyfikacją rozlewanie bazy w opakowania jednostkowe.
• Pasta pigmentowa, pasta do kolorowania / pigment paste, tinting paste, tinter – pasta otrzymana przez zawieszenie pigmentu w nośniku i / lub spoiwie zawierająca środki pomocnicze podnoszące trwałość produktu i umożliwiające łączenie z farbami bazowymi (bazami). Pasta stosowana jest do kolorowania lub poprawiania koloru wyrobów lakierowych. Pasty są używane w procesach przemysłowych oraz w sklepach przy barwieniu farb z tak zwanych baz w urządzeniach dozująco – mieszających (mieszalnikach – proces tintingu). Pasty dzielą się na uniwersalne i specyficzne. Przeważnie pasty pigmentowe stosowane w sklepach różnią się od past wykorzystywanych w procesie przemysłowym.
• Systemy kolorów / colour systems – RAL, NCS, EUROSCALE – CMYK, CIELAB, DIN, BS, MUNSELL – systemy opisujące kolory w postaci cyfrowej lub cyfrowo – literowej w celu ich standaryzacji i ułatwienia projektowania. Na wzmiankę zasługuje skandynawski system NCS często stosowany w farbach dekoracyjnych. Ten przestrzenny system (podwójny stożek) jest oparty na ludzkiej percepcji, składa się z sześciu kolorów podstawowych (biały, czarny, żółty, czerwony, niebieski, zielony). Czyste kolory: żółty, czerwony, niebieski, zielony leżą co 90° na obwodzie okręgu, natomiast biały i czarny znajdują się na osi tego okręgu w równej odległości od jego środka. Kolory pośrednie jako wypadkowa kolorów podstawowych znajdują się w różnych punktach bryły. Innym znanym i szeroko stosowanym systemem, zwłaszcza w przemyśle, jest system RAL.
• Urządzenie dozująco – mieszające / tinting machine (mieszalniki, system tintingu) – służy do przygotowywania kolorowych farb z baz. Spotykane są urządzenia przemysłowe i mniejsze sklepowe, półautomatyczne i automatyczne z komputerem zawierającym zestaw receptur oraz dodatkowe programy na przykład ułatwiające klientowi wybór produktu i jego koloru. Podczas obsługi dozowników bardzo ważne jest zachowanie wysokiej czystości dysz (poprzez zwilżanie odpowiedniej gąbki zapobiega się zatykaniu dyszy wysychającą pastą), unikanie kurzu, utrzymywanie odpowiedniego zapasu objętości past pigmentowych w zbiornikach oraz okresowe ich mieszanie. Po dodaniu odpowiedniej ilości past do bazy i ponownym zamknięciu opakowanie musi być energicznie wytrząsane w urządzeniu zwanym wytrząsarką (shaker) przez określony czas w celu dokładnego ujednorodnienia sporządzonej farby. Konstrukcja zamknięcia opakowania musi być taka by podczas wytrząsania cały pigment wmieszał się w farbę i nie zalegał w przestrzeni wokół zamknięcia. Opakowania muszą być odporne mechanicznie i zapewniać szczelność po powtórnym zamknięciu (po dodaniu past pigmentowych). 


3. Składniki farb i innych wyrobów lakierowych 
Składniki wyrobów lakierowych – wymieniono w porządku alfabetycznym główne grupy surowców stosowane do produkcji farb.
• Biocydy (zatruwacze) / biocides – środki biologicznie czynne dodawane do farb dyspersyjnych i innych produktów wodorozcieńczalnych hamujące rozwój mikroorganizmów podczas przechowywania gotowego wyrobu farbiarskiego. Do niektórych farb i lakierów dodawane są także inne biocydy zabezpieczające otrzymaną powłokę przed rozwojem grzybów i pleśni. Substancje te bywają też składnikiem farb specjalnych (farby okrętowe przeciwporostowe), impregnatów, zwłaszcza impregnatów do ochrony drewna i ich zadaniem jest ochrona podłoża przed atakiem grzybów, pleśni, alg oraz insektów (drewno). W przypadku farb okrętowych zawarte biocydy ograniczają porastanie powłoki algami i skorupiakami.
• Nanosurowce / nano raw materials – surowce o wymiarach cząsteczek do 100 nm (nanometrów) używane ostatnio w wielu gałęziach przemysłu, także w przemyśle farb i lakierów. Poprawiają właściwości mechaniczne powłok, modyfikują połysk, umożliwiają lepsze wiązanie z podłożem. Znajdują coraz większe zastosowanie w powłokach przemysłowych (industrial coatings) i samochodowych (automotive coatings).
• Nośnik / carrier, vehicle – ciecz, w której są zawieszone lub rozpuszczone składniki danej farby. W przypadku wyrobów wodorozcieńczalnych (farb i lakierów dyspersyjnych) nośnikiem jest woda i inne ciekłe składniki farby, w wyrobach syntetycznych rolę tę spełnia rozpuszczalnik organiczny (rozcieńczalnik), na przykład benzyna lakiernicza, ksylen, estry, ketony, alkohole lub ich mieszanina oraz ciekła żywica.
• Odpieniacz / defoamer i środek antypienny / antifoam – środki pomocnicze usuwające powietrze wprowadzone do farby w procesie produkcyjnym (odpieniacze) lub utrudniające wprowadzenie powietrza w trakcie prowadzenia procesu (środki antypienne).
• Pigmenty / pigments – nierozpuszczalne w wyrobie farbiarskim białe lub kolorowe ciała stałe nadające produktowi kolor i krycie. Zazwyczaj posiadają największy udział w koszcie surowcowym receptury. W farbiarstwie stosowane są pigmenty nieorganiczne (dwutlenek tytanu, tlenek cynku, różnobarwne tlenki żelaza, fosforan cynku, siarczan baru, związki chromu) oraz różne pigmenty organiczne (ftalocyjaninowe, diazowe, kadziowe, antrachinonowe, trójfenylometanowe, itp.). Z reguły pigmenty organiczne są droższe od pigmentów nieorganicznych.
• Spoiwo / binder – substancja wiążąca, błonotwórcza (polimer, żywica) zawarta w wyrobie lakierowym i odpowiedzialna za stworzenie powłoki na malowanym podłożu. Obecnie do farb dekoracyjnych stosowane są spoiwa dyspersyjne (dyspersje wodne) kopolimerów akrylowych, akrylowo – styrenowych, polioctanu winylu, estrów VeoVa, dyspersje alkidowe oraz żywice w roztworach rozpuszczalników organicznych takie jak żywice alkidowe i alkidowe modyfikowane, chlorokauczuk, żywice akrylowe, epoksydowe, poliuretanowe czy też silikonowe. Cena spoiwa w znacznym stopniu wpływa na koszty surowcowe wyrobu.
• Sykatywy / driers – sole metali i kwasów tłuszczowych lub naftenowych, najczęściej używane są sole wapnia, magnezu, manganu, kobaltu i cyrkonu. Stosowanie popularnych niegdyś soli ołowiu jest praktycznie zabronione ze względu na toksyczność tego metalu. Obecnie szeroko dyskutowane są sykatywy kobaltowe ze względu na ich możliwą toksyczność i trwają prace badawcze nad wprowadzeniem nowych, bezpiecznych substancji (pochodne aluminium, żelaza, itp.). Rola sykatyw polega na przyspieszeniu procesu schnięcia żywic alkidowych sieciujących poprzez utlenianie wiązań podwójnych węgiel – węgiel.
• Środki pomocnicze (modyfikatory) / additives – to ogólna nazwa używanych w niewielkich ilościach substancji umożliwiających wytworzenie farby (środki przeciwpienne, odpieniacze, środki powierzchniowo czynne ułatwiające zwilżanie składników stałych), utrwalających gotowy wyrób i nadających mu pewne specyficzne właściwości (zagęstniki, biocydy, środki przeciw kożuszeniu, regulatory połysku, regulatory pH, środki przeciwpoślizgowe). Modyfikatorami są także sykatywy oraz środki zapobiegające powstawaniu wad powłoki.
• Współrozpuszczalniki, koalescenty / cosolvents, coalescents – rozpuszczalniki organiczne dodawane często do wyrobów dyspersyjnych i wpływające na lepkość farby, szybkość odparowywania mieszaniny woda – rozpuszczalnik i tworzenie się powłoki farby.
• Wybielacze optyczne / optical brighteners – substancje organiczne nadające wymalowaniu wyższą jasność.
• Wypełniacze (napełniacze) / fillers – drobno sproszkowane minerały lub substancje syntetyczne, białe ‘na sucho’, bezbarwne ‘na mokro’ w ciekłej farbie. Pozwalają na oszczędność drogiego białego pigmentu – dwutlenku tytanu. Niektóre wypełniacze modyfikują też lepkość wyrobu lub inne jego parametry – nazywamy je wypełniaczami funkcyjnymi (extenders, functional fillers). Najczęściej stosowane wypełniacze to kreda, dolomit, talk, kaolin oraz różnego typu glinki.
• Zagęstniki / thickeners – środki pomocnicze używane w układach wodnych i rozpuszczalnikowych w celu nadania odpowiedniej lepkości farbie. Ich obecność sprawia, że zawarte w wyrobie pigmenty i wypełniacze nie ulegają łatwo sedymentacji, farba w czasie malowania nie spływa a jednocześnie ma odpowiednią rozlewność pozwalającą otrzymać równomierną powłokę. Jako zagęstniki stosowane są substancje nieorganiczne (pochodne glinokrzemianów) i substancje organiczne takie jak pochodne celulozy, polimery akrylowe i poliuretanowe. 


4. Pojęcia związane z wyrobami lakierowymi i ich otrzymywaniem 
• Czas otwarty / open time – parametr charakteryzujący wyrób lakierowy i mówiący przez jak długi czas nałożona warstwa pozostaje półpłynna i rozlewna tak, że możliwe jest dokonanie poprawek bez pojawienia się defektów.
• Czas roboczy, czas życia / working time – czas w jakim można zastosować farbę przygotowaną do malowania. Pojęcie jest szczególnie istotne w przypadku kompozycji dwuskładnikowych, które po określonym czasie twardnieją i nie nadają się do użycia. Stosuje się je także dla zapraw i szpachli.
• Dyspergowanie / dispersing – rozdrabnianie za pomocą szybkoobrotowej tarczy cząstek pigmentów i wypełniaczy zawieszonych w nośniku tak by uzyskać pastę zawierającą cząstki o odpowiedniej wielkości. Etap wytwarzania farby prowadzony w urządzeniach dyspergujących (dyspergatorach). W języku angielskim urządzenie dyspergujące jest określane terminem high speed disperser (HSD).
• Egalizacja / let down process, mixing process – etap produkcji farby polegający na łączeniu ze spoiwem, nośnikiem i innymi składnikami pasty pigmentowo - wypełniaczowej otrzymanej w procesie dyspergowania. Po zakończeniu tego etapu i ewentualnym zabarwieniu produktu pastami pigmentowymi otrzymuje się gotową farbę, którą rozlewa się następnie w opakowania.
• Gęstość, ciężar właściwy / density, specific gravity (SG), weight per liter (WPL) – mówi ile waży 1cm3 lub 1dm3 wyrobu. Wartość charakteryzuje recepturę farby i jest potrzebna do przeliczenia objętości farby na jej ciężar i odwrotnie. Uwaga – w większości krajów farby są sprzedawane według objętości.
• Lepkość / viscosity – wartość przedstawiająca opór materiału (farby) podczas płynięcia. Lepkość materiałów lakierowych mierzy się za pomocą kubków wypływowych, lepkościomierzy Brookfield, Rotothinner, Krebs – Stoermer oraz lepkościomierzy Cone & Plate (stożek – płytka) zwanych też lepkościomierzami ICI. Lepkość i jej profil wpływają na wygląd farby w opakowaniu oraz jej zachowanie podczas malowania.
• Lotne związki organiczne (LZO) / volatile organic compounds (VOC) – zawartość związków organicznych o temperaturze wrzenia pod normalnym ciśnieniem mniejszej lub równej 250ºC wyrażona w gramach na litr gotowego do użycia wyrobu lakierniczego z uwzględnieniem zalecanego przez producenta rozcieńczenia wyrobu (jeżeli takie jest potrzebne).
• Mielenie / milling – proces bardzo dokładnego rozdrabniania pigmentów i wypełniaczy prowadzony w młynach kulkowych lub podobnych urządzeniach w celu uzyskania pasty o bardzo drobnych cząsteczkach. Mielenie stosuje się w wyrobach o wysokim połysku oraz dla pigmentów, których nie można efektywnie rozdrobnić w procesie dyspergowania.
• Reologia / rheology - nauka o deformacji i płynięciu materiałów pod wpływem sił zewnętrznych. W przypadku wyrobów lakierniczych reologia opisuje ich płynność oraz zachowanie podczas mieszania i malowania.
• Stężenie objętościowe pigmentów (SOP) / pigment volume concentration (PVC) – objętość pigmentów i wypełniaczy podzielona przez sumę objętości spoiwa (w formie 100% - bez zawartego nośnika) oraz objętości pigmentów i wypełniaczy wyrażona w procentach. Dla lakieru o wysokim połysku SOP = 0%, dla emalii SOP ~ 20%, dla farb dyspersyjnych SOP = 50 – 95%.
• Krytyczne stężenie objętościowe pigmentów (KSOP) / Critical pigment volume concentration (CPVC) - stężenie objętościowe pigmentów, przy którym cząsteczki pigmentów stykają się i wszystkie przestrzenie między nimi są wypełnione spoiwem. W tym punkcie następuje skokowa zmiana wielu parametrów farby i otrzymanej z niej powłoki.
• Tiksotropia / thixotropy – zależna od czasu forma zachowania reologicznego. Farba tiksotropowa to taka farba, której struktura podczas mieszania maleje a po zaprzestaniu mieszania powraca do stanu wyjściowego z pewnym opóźnieniem. Do pomiaru tiksotropii stosowane są reometry określające profil lepkości przy zmiennych szybkościach ścinania (związanych z szybkością wirowania elementu pomiarowego) a w praktyce przemysłowej aparat ICI do pomiaru siły żelu. Wykresy uzyskane przy zastosowaniu reometrów dla wyrobów tiksotropowych charakteryzują się występowaniem histerezy – krzywa zmian lepkości podczas zwiększania szybkości ścinania nie pokrywa się z krzywą uzyskaną przy zmniejszaniu szybkości ścinania.
• Wypływ wody / spoiwa, synereza / water, binder separation, syneresis – obserwowana w opakowaniu separacja wody (nośnika) i spoiwa. Widoczna na wierzchu warstwa przypominająca wodę. Takie samo zjawisko może występować w wyrobach rozpuszczalnikowych – wówczas mamy do czynienia z separacją nośnika (rozpuszczalnika organicznego) i żywicy.
• Zawartość części stałych / solid content – procentowa zawartość substancji stałych w farbie. Określa się ją poprzez suszenie próbki wyrobu w podwyższonej temperaturze, następuje wówczas odparowanie substancji lotnych. 


5. Narzędzia, materiały malarskie, malowanie 
• Malowanie / painting
W praktyce domowej farby nakłada się za pomocą pędzla lub wałka, tylko w wyjątkowych wypadkach stosowane jest malowanie natryskiem. Zazwyczaj nie jest używane malowanie przez zanurzenie. Wałek jest optymalnym rozwiązaniem w przypadku malowania dużych, płaskich powierzchni, natomiast pędzel jest stosowany do malowania mniejszych przedmiotów i powierzchni o skomplikowanych kształtach. Jak najbardziej aktualna jest też zasada by w celu otrzymania powłoki o odpowiednio dużej grubości (ma to ogromne znaczenie w przypadku powłok barierowych na metalach) stosować wiele cienkich warstw zamiast jednej czy dwóch grubych. Wyjątkiem są niektóre farby do malowania metalu (np. Hammerite) oraz dyspersyjne farby jednowarstwowe do malowania ścian, na przykład Dulux Once produkowany przez koncern ICI.
• Pędzel / brush
Pędzle występują w różnych odmianach i wielkościach, posiadają włosie o różnej twardości. Generalnie w danym rodzaju pędzel jest tym lepszy im wyższa jego cena. Do wyrobu pędzli stosuje się szczecinę i włosie zwierzęce oraz syntetyczne. Do precyzyjnych prac stosowane są pędzle z miękkiego włosia. Nabierana farba wnika w kapilary znajdujące się we włosiu oraz w przestrzenie między włosami i jest stopniowo uwalniana pod naciskiem pędzla w czasie malowania. Do wyrobów wodnych polecane są pędzle z materiałów syntetycznych, których kształt i parametry mechaniczne nie zmieniają się pod wpływem wody. Natomiast do wyrobów rozpuszczalnikowych lepsze są zazwyczaj pędzle naturalne, które nie miękną pod wpływem rozpuszczalników organicznych. Do gruntowania stosujemy pędzle o krótkim, twardym włosiu, do malowania farbami nawierzchniowymi i emaliami odpowiednie są miękkie pędzle o dłuższym włosiu umożliwiającym równe i jednorodne rozprowadzenie wyrobu.
• Wałek / roller
Wałki malarskie – umożliwiają równomierne i łatwe malowanie dużych, płaskich powierzchni. Są powszechnie stosowane do malowania ścian farbami dyspersyjnymi. Zdolność do magazynowania farby w wałku zależy od rodzaju pokrycia wałka, długości włosa oraz oczywiście od długości wałka i jego obwodu. Do malowania matowymi farbami dyspersyjnymi wałki pokryte są materiałem z włókien poliamidowych o długości włosa ok. 10 – 20 mm, do farb dyspersyjnych o lekkim satynowym połysku nadaje się plusz o bardzo krótkim włosiu o rozdzielonych końcówkach. W przypadku farb rozpuszczalnikowych (z reguły połyskowych) najlepsze są tkaniny moherowe o krótkim włosiu (4 – 6 mm). Pianki syntetyczne często nie są odporne na działanie zawartych w farbie rozpuszczalników i przed zastosowaniem należy wykonać próbę. Malować wałkiem jest najłatwiej przy użyciu specjalnej tacki, do której wlewamy farbę. Jeżeli farba w opakowaniu jest rozwarstwiona to należy dokładnie ją wymieszać, w przeciwnym wypadku postępujemy ściśle według wskazówek producenta.
• Malowanie natryskiem / spray application – używane są różnego typu rozwiązania techniczne, najczęściej stosowany jest natrysk powietrzny (przeważnie niskociśnieniowy) i bezpowietrzny (hydrodynamiczny) – wysokociśnieniowy. Malowanie natryskiem jest stosowane rzadko w pracach domowych, pamiętać należy o dokładnym odolejeniu oraz odwodnieniu sprężonego powietrza i o konieczności malowania ‘na krzyż’ poprzez pionowy i poziomy ruch pistoletu. Wyrób malarski powinien mieć odpowiednią lepkość – zazwyczaj stosuje się większe niż w innych technikach rozcieńczenie. Konieczne jest też przefiltrowanie farby przez gęstą siatkę metalową (można użyć pończochy pod warunkiem, że rozpuszczalnik zawarty w farbie nie działa na materiał, z którego wykonana jest pończocha).
• Tacka do farb / paint tray
Tacki do farb – przeważnie składają się z płaskiego pojemnika na farbę oraz wystającej z niego powierzchni do odciskania nadmiaru farby z wałka. Nie należy malować wałkiem zawierającym zbyt dużo farby (nie odciśniętym) i wykonywać nim zbyt energicznych ruchów ponieważ tworzą się wówczas wady powłoki wynikające z niejednorodnego nanoszenia farby na powierzchnię (zacieki, pęcherze i kratery, różnice w połysku).
• Szpachla / spatula
W sprzedaży znajdują się szpachle o różnych wielkościach, czasem też z wymiennymi metalowymi ostrzami. Metal powinien być giętki tak by podczas zeskrobywania farby nie niszczył podłoża. Narzędzie służy również do nakładania mas szpachlowych do uzupełnienia ubytków w podłożu, na przykład w ścianie.
• Skrobak do zdzierania starych powłok malarskich / paint scraper

Obecnie istnieje ogromny wybór tych narzędzi i należy tylko pamiętać o właściwym dobraniu ich do wielkości powierzchni, jej rodzaju i kształtu.


6. Przygotowanie powierzchni do malowania
• Wynik malowania zależy w ogromnym stopniu od właściwego przygotowania powierzchni i ścisłego stosowania się do zaleceń producenta farby. Pragnę zwrócić uwagę na zalety wynikające z używania odpowiednich preparatów gruntujących, które wyrównują chłonność podłoża mineralnego lub izolują zapobiegając przenikaniu plam i zacieków na nowo nałożoną warstwę farby. Szczególne znaczenie ma gruntowanie tworzyw sztucznych, metali, ścian z płyt kartonowo – gipsowych oraz zalanych i przebarwionych powierzchni mineralnych – w tych ostatnich wypadkach należy użyć gruntu o właściwościach izolujących.
• Metody usuwania starych powłok malarskich – zazwyczaj stosowane są metody mechaniczne, termiczne i chemiczne. W sklepach dostępne są odpowiednie narzędzia do zdzierania starych powłok. Stosując różnego typu szlifierki musimy pamiętać o możliwości uszkodzenia podłoża – szczególnie jeżeli jest ono miękkie. Metody chemiczne polegają na nakładaniu na starą powłokę pędzlem preparatów w formie żelu opartego przeważnie na kombinacji agresywnych rozpuszczalników organicznych. Preparat taki spulchnia w ciągu kilkunastu minut stare powłoki farbiarskie i umożliwia łatwe ich usunięcie za pomocą metalowej szpachelki. Wygodne jest stosowanie nagrzewnicy elektrycznej – pod wpływem gorącego powietrza stara powłoka ulega zmiękczeniu i zaczyna odchodzić od podłoża. Stosując na przemian nagrzewnicę (heating gun) i szpachlę można sprawnie usuwać starą farbę olejną z takich drewnianych elementów jak ramy okienne, framugi i drzwi.
• Czyszczenie narzędzi malarskich – narzędzia należy oczyścić bezpośrednio po zakończeniu pracy. W przypadku wyrobów wodorozcieńczalnych stosujemy wodę (może być z dodatkiem detergentu) a w przypadku farb rozpuszczalnikowych odpowiedni rozcieńczalnik (rozpuszczalnik organiczny) zgodnie z zaleceniami producenta. Mycie w roztworze ługu sodowego (żrące, chronić oczy) jest ryzykowne – włosie naturalne i część materiałów syntetycznych ulega zniszczeniu. Przestrzegam przed odkładaniem czyszczenia na później, na przykład na jutro. Wówczas wałek czy pędzel nawet po farbie emulsyjnej jest bardzo trudny do odmoczenia i zwykle po tej operacji nie nadaje się już do użytku. Korzystając z rozpuszczalników organicznych pamiętajmy o ich łatwopalności i pewnej toksyczności. 


7. Powłoki, charakterystyka powłok
• Warstwa / layer, wet layer, coat, wet coat, wet film – nie wyschnięte wymalowanie uzyskane w wyniku nałożenia wyrobu lakierowego.
• Powłoka / film, dry film, coat, dry coat – wyschnięte wymalowanie uzyskane przez nałożenie jednej lub kilku warstw wyrobu lakierowego. Uwaga: według normy PN-EN 971-1 określenie coat odnosi się do nie wyschniętej jeszcze warstwy materiału powłokowego a określenie film do wyschniętej warstwy. Natomiast w anglojęzycznych czasopismach fachowych i w fachowym języku mówionym często słowo coat odnosi się do wyschniętej powłoki. Czasem stan powłoki rozróżnia się mówiąc czy jest mokra (wet) czy też sucha (dry). Angielskie słowo film jest stosowane według literatury fachowej również do określenia powłoki uzyskanej przez wyschnięcie polimeru (spoiwa) lub do powłoki farby, wówczas zaznacza się czy do mokrej (wet film), czy też do suchej (dry film).
• Powłoka antykorozyjna / anticorrosion coat – powłoka zabezpieczająca przed korozją, zawiera pigmenty antykorozyjne i inne składniki hamujące występowanie zjawiska korozji zabezpieczonego podłoża.
• Powłoka barierowa / barrier coat – powłoka zabezpieczająca przed przenikaniem czynników wywołujących destrukcję podłoża.
• Powłoka chemoodporna / chemical resistant coat – powłoka zabezpieczająca podłoże przed działaniem czynników chemicznych. Farby chemoodporne są szeroko stosowane do malowania urządzeń przemysłowych oraz dużych konstrukcji.
• Powłoka gruntowa / priming coat – powłoka bezpośrednio związana z podłożem.
• Powłoka międzywarstwowa / interlayer coat – powłoka występująca między powłoką gruntową a nawierzchniową. Stosowana w ochronnych systemach powłokowych.
• Powłoka nawierzchniowa / top coat – ostatnia, zewnętrzna warstwa w nałożonym systemie powłokowym.
• Powłoka ochronno - dekoracyjna / protective & decorative coat – powłoka chroniąca podłoże przed oddziaływaniem czynników zewnętrznych i nadająca powierzchni efekt dekoracyjny. Odwrócenie kolejności w nazwie (powłoka dekoracyjno – ochronna) oznacza położenie większego nacisku na efekt dekoracyjny i ograniczenie cech ochronnych.
• Odporność powłoki na szorowanie na mokro / wet scrub resistance – laboratoryjna metoda badania odporności powłoki na wycieranie na mokro. Metodę opisaną w normach stosuje się do badania wewnętrznych i fasadowych farb dyspersyjnych. Otrzymane wyniki mówią o poziomie i klasie odporności (szorowalności) a więc trwałości uzyskanej powłoki. Odporność na szorowanie, chociaż w przybliżeniu powinna, nie zawsze jest powiązana logicznie z innymi użytkowymi parametrami powłoki, na przykład z odpornością na plamienie, zdolnością do usuwania plam i efektem polerowania.   


8. Wady powłoki – opis i typowe przyczyny ich powstawania 
• Blaknięcie koloru / fading – nadmierne i przedwczesne rozjaśnienie koloru. Występuje w przypadku wystawienia powłoki na silne działanie słońca (ekspozycja południowa, południowo – zachodnia i zachodnia). Pewne kolory, szczególnie jasne czerwone, niebieskie, wiśniowe i żółte (zależy to od rodzaju użytych pigmentów) są mniej odporne na promieniowanie UV. Efekt może być też spowodowany użyciem pigmentów nie przeznaczonych do zastosowań zewnętrznych lub kolorowaniem białych farb nie przeznaczonych do tintingu. Inną przyczyną może być silne kredowanie powłoki.
• Blokowanie, przywieranie / blocking – niepożądane sklejanie się dwóch przyciśniętych do siebie pomalowanych powierzchni, na przykład okna do ramy okiennej. Powodem może być zastosowanie nieodpowiedniej farby lub niedostateczne jej wyschnięcie przed ściśnięciem pomalowanych elementów.
• Błąd „suchej krawędzi”/ wet edge, lapping – różnice w sile koloru lub połysku w miejscach nałożenia nowej warstwy na suchą już krawędź powłoki. Szczególnie wyraźnie występuje na podłożach porowatych – wskazane jest wówczas zastosowanie gruntu uszczelniającego.
• Chropowatość powłoki / coat roughness – spowodowana jest osadzaniem się zanieczyszczeń podczas nakładania powłoki. Występuje podczas malowania brudnego podłoża, malowania w zakurzonym pomieszczeniu, rozcieńczenia wyrobu nieodpowiednim rozcieńczalnikiem powodującym wytrącanie się składników, zmieszania różnych wyrobów, używania brudnych narzędzi malarskich.
• Cofanie się wymalowania / lack of moistening – wywołane jest niedostatecznym zwilżaniem części powierzchni przez farbę. Zjawisko to powstaje przy niedokładnym odtłuszczeniu powierzchni, zabrudzeniu farby olejem, niskiej temperaturze otoczenia, dużej lepkości wyrobu lub zastosowaniu nieodpowiedniej farby na dane podłoże.
• Długi czas schnięcia warstwy / long drying time – występuje gdy wyrób lakierowy zawiera zbyt małą ilość sykatywy, utwardzacza lub jest rozcieńczony niewłaściwym rozcieńczalnikiem. Innym powodem jest malowanie i suszenie w warunkach wysokiej wilgotności i niskiej temperatury oraz malowanie wilgotnego lub zatłuszczonego podłoża.
• Efekt drobnych dziurek / pinholes – powstaje podczas malowania niezgruntowanego, porowatego podłoża. Uwalniające się powietrze zawarte wcześniej w porach tworzy w powłoce dziurki podobne do ukłuć zrobionych cieniutką igłą.
• Siatka drobnych pęknięć powłoki / hair cracking – występuje przy nałożeniu mało elastycznej, twardej powłoki na elementy zmieniające swoje wymiary (przedmioty z drewna poddane zmiennej temperaturze i wilgotności) oraz podczas naturalnego starzenia farb olejnych. Innym powodem może być nałożenie sztywnej powłoki nawierzchniowej na elastyczny podkład lub na podkład, który jeszcze nie wysechł.
• Głębokie pęknięcia powłoki przypominające wyschnięte błoto / mud cracking – przyczyną jest nałożenie zbyt grubej warstwy farby by na przykład poprawić efekt krycia słabego jakościowo wyrobu.
• Kraterowanie / cratering – tworzenie pęcherzyków w czasie malowania, które pękając tworzą kratery w wysychającej powłoce. Powodem może być napowietrzenie farby na przykład poprzez silne wstrząsanie niepełnego opakowania, zbyt szybkie nanoszenie farby za pomocą wałka, malowanie gorącej powierzchni lub powierzchni wystawionej w trakcie malowania na silną operację słoneczną, stosowanie farby połyskowej na porowatej powierzchni. Wada występuje często podczas malowania podłóg zbyt grubą warstwą lakieru w stosunkowo wysokiej temperaturze – pomocne jest wówczas przeszlifowanie powierzchni po nałożeniu pierwszej warstwy.
• Kredowanie / chalking – w mniejszym lub większym stopniu dotyczy wszystkich farb, występuje szczególnie w wymalowaniach zewnętrznych wystawionych na działanie czynników atmosferycznych. Jest to tworzenie się na powierzchni powłoki drobnego pyłu pochodzącego z rozkładu powłoki pod wpływem starzenia się, może prowadzić do blaknięcia kolorów. Silne kredowanie występuje po zastosowaniu farby wewnętrznej na zewnątrz. Zacieki z silnie kredującej zewnętrznej powierzchni mogą brudzić leżącą poniżej podmurówkę lub inne elementy konstrukcyjne.
• Krwawienie / bleeding – przebiega na granicy dwóch różnych kolorystycznie powłok i jest przenikaniem pigmentów z powłoki wewnętrznej do powłoki zewnętrznej. Zjawisko to polega na częściowym rozpuszczaniu wewnętrznej powłoki przez rozpuszczalniki zawarte w nakładanej warstwie – wówczas łatwo następuje migracja pigmentów.
• Marszczenie się powłoki / wrinkling – spowodowane jest nałożeniem farby na niedostatecznie wyschnięte podłoże, malowaniem zbyt grubą warstwą, malowanie podczas ekstremalnie wysokich temperatur lub w warunkach zimna i wysokiej wilgotności – wówczas wierzch powłoki wysycha znacznie szybciej niż farba znajdująca się na spodzie wymalowania.
• Pękanie powłoki, łuszczenie / cracking, flaking, lost of adhesion – prowadzi do całkowitego zniszczenia powłoki. Początkowo widoczne są włoskowate pęknięcia, następnym etapem jest łuszczenie i odpadanie kawałków powłoki. Czasami duże fragmenty powłoki odspajają się od podłoża. Powodem może być złe przygotowanie powierzchni, zbytnie rozcieńczenie farby, w przypadku farb dyspersyjnych malowanie w niskiej temperaturze i podczas wiatru, zastosowanie farby o niedostatecznej w danych warunkach przyczepności i giętkości (elastyczności) powłoki a także użycie nieodpowiedniego spoiwa, które na przykład pod wpływem czynników atmosferycznych ulega przyspieszonemu rozkładowi. Zjawisko występuje także podczas malowania wilgotnych powierzchni farbami olejnymi i malowania starych powłok klejowych oraz alkilowych farbami dyspersyjnymi (emulsyjnymi). Odchodzenie powłoki dużymi płatami jest charakterystyczne dla lakierowania uprzednio pastowanej podłogi.
• Pleśnie i grzyby na powłoce / mildew – zielone, czarne, szare i brązowe szybko powiększające się plamy. Na zewnątrz występują w warunkach dużej wilgotności, zazwyczaj na ścianach północnych gdzie nie występuje operacja słoneczna. Powstawaniu sprzyja silne zawilgocenie, wcześniejsze zakażenie powierzchni (mur, drewno) oraz stosowanie farb nie zawierających biocydów zabezpieczających powłokę. Występowanie grzybów wewnątrz to skutki nadmiernego zawilgocenia oraz złej konstrukcji budynku nie zapewniającej odpowiedniej wentylacji a także błędów popełnionych podczas budowy. Jedynym sensownym wyjściem jest zlikwidowanie przyczyny, zastosowanie odpowiedniego gruntu zwalczającego grzyby i dopiero na samym końcu ponowne malowanie.
• Polerowanie / polishing – wzrost połysku powłoki często przecieranej lub mytej. Zazwyczaj występuje w miejscach o dużym natężeniu ruchu ze względu na możliwość ocierania się o wymalowaną powierzchnię. Przyczyną jest zastosowanie w tych miejscach farby matowej o niezbyt dużej odporności na zabrudzenia i szorowanie na mokro. Wyjściem może być stosowanie w takich przypadkach farby o wyższym połysku. Musimy jednak pamiętać, że każda powierzchnia ulega polerowaniu a stopień widoczności zjawiska zależy od połysku i koloru powłoki.
• Przebarwienia powłoki na drewnie / tannin staining – brązowe przebarwienia szczególnie widoczne na białej powłoce spowodowane migracją związków taninowych z podłoża poprzez powłokę. Wada pojawia się w przypadku malowania drewna o wysokiej zawartości garbników (taniny i jej pochodnych) takiego jak dąb, palisander, cedr, mahoń i inne gatunki egzotyczne. Zjawisko występuje także na niezabezpieczonych sękach.
• Przemarzanie / frosting – białawy nalot widoczny szczególnie dobrze na ciemnych powłokach. Nalot tworzy się na osłoniętych powierzchniach zewnętrznych, które nie są oczyszczane przez deszcz, mgłę i wilgoć. Występujące zjawisko jest skutkiem kredowania powłoki.
• Przyjmowanie brudu / dirt pickup – gromadzenie się na powłoce kurzu i różnego rodzaju pyłów, powodem jest zanieczyszczona atmosfera, dostawanie się błota na powierzchnię albo farba o niezbyt wysokiej jakości. Znane są farby nie przyjmujące brudu na zasadzie odpychania elektrostatycznego powłoki i cząsteczek kurzu. Zjawisko to występuje w farbach akrylowych i akrylowo – silikonowych, w tych ostatnich osiadanie brudu jest dodatkowo utrudnione przez hydrofobizację powłoki. Istnieją też farby samoczyszczące – w trakcie użytkowania wierzchnia warstewka powłoki ulega złuszczeniu odsłaniając świeżą i nie zabrudzoną powierzchnię.
• Ramki o mocniejszym zabarwieniu / połysku niż reszta powierzchni / picture framing – efekt powstaje gdy rogi i brzegi malujemy pędzlem a resztę powierzchni wałkiem, malowanie natryskiem też często daje inny efekt niż wałek lub pędzel. Dla różnych farb i kolorów skala zjawiska jest różna, by uniknąć tego problemu coraz częściej stosuje się specjalne wałki do malowania krawędzi.
• Skórka krokodyla / alligatoring – spękania występują na skutek różnic naprężeń poszczególnych powłok. Zjawisko może być spowodowane zbyt niską temperaturą w trakcie malowania, malowaniem na nie wyschniętym podkładzie, malowaniem zatłuszczonej powierzchni, doborem złego zestawu farb na poszczególne powłoki.
• Skórka pomarańczy / orange peel – wada powłoki polegająca na występowaniu nierówności podobnych do skórki pomarańczy. Wynika z nierównomiernego, zbyt szybkiego wysychania warstwy. Powodem może być nieodpowiedni skład sykatyw – zbyt duża zawartość sykatywy działającej powierzchniowo lub zbyt szybko parujący rozcieńczalnik albo też zbyt wysoka temperatura schnięcia. Wada ujawnia się także przy ponownym malowaniu nie wyschniętej jeszcze powłoki lub stosowaniu farby zawierającej agresywne rozpuszczalniki w stosunku do uprzednio nałożonej powłoki. Wada występuje często przy malowaniu natryskiem.
• Słabe krycie / poor hiding – spod nałożonych warstw prześwituje podłoże lub stara powłoka. Może być to spowodowane nałożeniem zbyt małej ilości warstw, użyciem taniej i słabo kryjącej farby, zbytnim rozcieńczeniem wyrobu, malowaniem zbyt cienką warstwą lub naturalnymi właściwościami niektórych pigmentów, szczególnie w odcieniach żółtych i czerwonych.
• Spadek połysku powłoki / poor gloss retention – obserwuje się w powłokach zewnętrznych poddanych działaniu warunków atmosferycznych. Bezpośrednie działanie promieni słonecznych niszczy spoiwo i pigment zawarty w powłoce powodując kredowanie i utratę połysku. Efekt ten zależy od użytego spoiwa i receptury farby – zbyt duża ilość wypełniaczy często powoduje szybki spadek połysku w pierwszych tygodniach po naniesieniu powłoki.
• Spęcherzenie / blistering – wada polegająca na tworzeniu pęcherzy spowodowana lokalną utratą przyczepności powłoki i jej unoszeniem. W przypadku wymalowań wewnętrznych może być spowodowana przedostającą się z zewnątrz przez mury wilgocią, złym przygotowaniem powierzchni, kontaktem nie doschniętej farby dyspersyjnej z atmosferą o wysokiej wilgotności lub zastosowaniem farby olejnej na mokrych podłożach. Wada może być także efektem długotrwałego oddziaływania wody na pomalowaną powierzchnię.
• Sznary / brush marks – ślady po pędzlu wskazujące na złą rozlewność farby, tendencja ta zwiększa się w przypadku farb silnie tiksotropowych. Efekt występuje również w przypadku dobrania złego rodzaju wałka (długość włosa) lub pędzla o niskiej jakości. Występuje również gdy narzędzia malarskie są brudne a rozcieńczalnik źle dobrany.
• Ślady na pomalowanym drewnie od rdzewiejących łebków gwoździ / nailhead rusting – spowodowane są zazwyczaj użyciem nie ocynkowanych gwoździ w konstrukcjach zewnętrznych oraz nie zabezpieczeniem ich podkładem akrylowym lub akrylowo – silikonowym.
• Utrata koloru (colour fading) i zniszczenie powłoki na świeżych tynkach – spowodowane jest wysoką alkalicznością tynków i zapraw cementowych zawierających wodorotlenek wapniowy. Po nałożeniu zaprawy wapno reaguje z dwutlenkiem węgla zawartym w powietrzu tworząc węglan wapnia, proces ten trwa około roku. Zastosowanie na tynk mający mniej niż 1 rok farby alkidowej czy też dyspersyjnej opartej na polioctanie winylu lub nawet na kopolimerach zawierających pewne ilości akrylu kończy się całkowitym zniszczeniem powłoki. Najwcześniej można malować po 30 dniach, wówczas jednak należy stosować grunt odporny na alkalia i jako warstwę nawierzchniową akrylową farbę fasadową (spoiwo czysto akrylowe wykazuje wysoką odporność na alkalia).
• Wykwity / efflorescence, mottling – biała, czasem przybrudzona lub zabarwiona na inne kolory warstwa wymywana z przechodzącą z tynku lub betonu wilgocią. Wykwity mogą być spowodowane nieodpowiednim przygotowaniem powierzchni przed malowaniem, pęknięciami murów, brakiem odpowiednich zabezpieczeń izolujących a także przechodzeniem przez warstwę fasadową nadmiaru wilgoci z wnętrza budynku. Zjawisku zapobiega prawidłowa izolacja budynku i stosowanie czysto akrylowych lub akrylowo – silikonowych podkładów.
• Zacieki / sagging – najczęściej powstają na powierzchniach pionowych gdy wyrób był zbyt rozcieńczony lub malowaliśmy zbyt grubą warstwą. Uniknięcie zaciekania przy jednoczesnym zachowaniu dobrej rozlewności jest na ogół trudne do pogodzenia.
• Zmatowienie powłoki / matting – pojawia się podczas schnięcia warstwy w warunkach dużej wilgotności lub obniżenia się temperatury co prowadzi do powstania rosy na malowanym przedmiocie.
• Żółknięcie powłoki / yellowing – szczególnie wyraźne w przypadku powierzchni malowanych na biały kolor spowodowane jest żółknięciem spoiwa (jego przemianami) pod wpływem promieniowania UV, wilgoci i podwyższonej temperatury. Żółknięcie zachodzi też samoistnie, nawet na powierzchniach nie wystawionych na działanie światła. Zjawisko występuje często na powłokach malowanych farbami alkidowymi i olejnymi. 


Mam nadzieję, że przedstawione pojęcia oraz zagadnienia będą przydatne zarówno dla osób pragnących poszerzyć swoją wiedzę jak i dla wszystkich użytkowników farb i lakierów i w wielu wypadkach pozwolą uniknąć niepowodzeń wynikających ze złego zastosowania wyrobów malarskich. Raz jeszcze pragnę podkreślić znaczenie właściwego przygotowania podłoża (co zazwyczaj jest bardzo pracochłonne i wymaga dużej staranności), przestrzegania wskazówek producentów oraz dokładności malowania. Życzę udanej pracy i uzyskania efektów dających dużo zadowolenia.


Autor reprezentuje firmę ICI Polska Sp. z o.o., maciej_uminski@ici.com

drukuj ten artykuł drukuj ten artykuł  |   poleć artykuł znajomemu poleć artykuł znajomemu
Najświeższe informacje w kanale RSS Najświeższe informacje w kanale RSS (jak używać)