Wskaż Lidera Polskiej Chemii













Logo Chemical Online

Systemy Zarządzania, a Przemysł Chemiczny, Część I

20.05.2007 01:47:50

Jak się ma jedno do drugiego, a mianowicie Systemy Zarządzania do Przemysłu Chemicznego? Otóż przemysł chemiczny jest jedną z najważniejszych gałęzi przemysłu przetwórczego, w której można znaleźć prawie wszystkie rodzaje Systemów Zarządzania. Ze względu na specyfikę branży chemicznej, począwszy od produkcji chemikaliów, poprzez ich dystrybucję, a skończywszy na aplikacji – systemy zarządzania są nieodzownym elementem, towarzyszącym procesom realizowanym w tej „chemicznej wędrówce”.

Wymagania systemów zarządzania realizowane są prawie w każdym etapie wytwarzania, magazynowania, dystrybucji i handlu chemikaliami. Jednakże należy zwrócić uwagę na to, że wdrożenie jakiegokolwiek z Systemów Zarządzania, o których informacje w najbliższych wydaniach Chemical Review pozwolę sobie Państwu przekazać - nie jest obowiązkowe, lecz jest to działanie dobrowolne. Nie ma przepisów nakazujących działania w tym zakresie. Niemniej jednak, wysoka konkurencja i naciski ze strony klientów sprawiają, że coraz częściej przedsiębiorstwa, nie tylko z branży chemicznej, stają przed koniecznością zbudowania systemu zarządzania, czy to jakością, ochroną środowiska, czy BHP.

Co to jest „ISO”?
ISO jest skrótem pochodzącym od nazwy International Organization for Standardization (Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna). Jest to organizacja pozarządowa z siedzibą w Genewie, która została powołana do życia w 1947. Jej celem jest promowanie i tworzenie międzynarodowych standardów w różnych dziedzinach działalności naukowej, technicznej i ekonomicznej. Standardy wypracowane przez ISO są publikowane jako międzynarodowe normy. Wspomniane standardy, to po prostu uniwersalne normy (normy ISO), kreujące skuteczne sposoby zarządzania, pozwalającego na stabilną jakość, zarówno wyrobów, jak i usług. Koncentrują się nie bezpośrednio na jakości wyrobu, a na jakości procesów towarzyszących jego powstawaniu, stąd też są na tyle uniwersalne, że swobodnie można je stosować w trakcie realizacji procesów produkcyjnych (projektowanie i rozwój wyrobów, planowanie i rozwój procesu, produkcja, przerób towarów, pakowanie i przechowywanie), jak i procesów „czysto handlowych” (zakupy, dystrybucja i sprzedaż, działalność po sprzedaży, pomoc techniczna i serwis). Normy ISO mają bardzo ogólny i uniwersalny charakter. Nie odnoszą się do konkretnych branż, ze względu na ich różnorodną specyfikę, czy specjalności, ani też do konkretnego wyrobu. Są stosowane przez przedsiębiorstwa produkcyjne, usługowe, przez organizacje rządowe i pozarządowe, przez drobnych rzemieślników, także przez publiczne szkoły wyższe oraz przedszkola...
W branży chemicznej normy ISO „zacumowały” na dobre. Spośród norm tworzących systemy zarządzania w przemyśle chemicznym znaleźć można takie normy jak np:
- norma ISO 9001:2000 (system zarządzania jakością)
- norma ISO 14001:2004 (system zarządzania środowiskiem)
- norma ISO 18001:2004 (system zarządzania BHP)
- norma ISO 22000:2005 (system zarządzania bezpieczeństwem żywności)

Systemy zarządzania opierające się o wspomniane normy, obecne w przedsiębiorstwach branży chemicznej mogą funkcjonować oddzielnie lub w formie zintegrowanej, która niejednokrotnie ułatwia zarządzanie procesami realizowanymi w przedsiębiorstwach. Kompatybilność systemów jakości jest uzależniona od specyfiki działalności danego przedsiębiorstwa. Duże spółki (zakłady) produkujące chemikalia najczęściej posiadają zintegrowany system zarządzania jakością (ZSZ) obejmujący wymagania norm serii ISO 9000, ISO 14000 i ISO 18000. ZSZ może także funkcjonować również dualnie spełniając wymagania norm ISO 9000 i ISO 18000, ISO 9000 i ISO 18000 oraz ISO 9000 i ISO 22000. Zintegrowane Systemy Zarządzania ułatwiają kompleksowe spojrzenie na przedsiębiorstwo i procesy w nim zachodzące, ułatwiają nadzór nad dokumentacją i pozwalają na uzyskanie efektu synergii, która ułatwia zarządzanie procesami. Korzyści jakie z tego tytułu płyną sprzyjają tworzeniu, innowacjom i wzbogacaniu zadań poprzez lepsze zrozumienie wszelkich działań realizowanych przez pracowników; umożliwiają oszczędności wynikające ze zharmonizowania działań czysto praktycznych; włączają przedsiębiorstwo w proces dynamicznej poprawy produktywności opartej na rzeczywistym i mierzalnym postępie zarówno technologicznym, jak i ekonomicznym.
Poza systemami zarządzania, opierającymi się o wymagania powyższych norm, funkcjonują w branży chemicznej inne systemy, których funkcjonowanie uregulowane jest przepisami prawnymi. Do takich systemów można zaliczyć między innymi tzw. „Wewnętrzny System Kontroli”, EMAS (system ekozarządzania i auditu) oraz system GHP/GMP (Dobra Praktyka Higieniczna i Dobra Praktyka Produkcyjna).
Przemysł chemiczny jest gałęzią gospodarki ściśle powiązaną z wieloma branżami i ma niemały wpływ na jakość życia, ochronę środowiska i bezpieczeństwo, zarówno pracowników przedsiębiorstw, jak i konsumentów. Pożądane jest więc podejmowanie działań, które pozwolą na dalszy rozwój tego przemysłu oraz kreowanie jego pozytywnego wizerunku w oczach społeczeństwa, stąd też duży nacisk kładzie się na systemy jakości, które gwarantują zachowanie standardów jakości wyrobów i usług oraz bezpieczeństwa człowieka i środowiska na bardzo wysokim poziomie.
Każdy sektor branży chemicznej rządzi się specyficznymi wymaganiami, a uniwersalizm norm systemów zarządzania pozwala na ich dowolne dostosowanie do konkretnego obszaru działalności przedsiębiorstw. Czy jest to produkcja, handel, czy działalność stricte usługowa podstawowym systemem zarządzania obecnym w przedsiębiorstwie jest system jakości wg normy ISO 9001:2000.
Nie zagłębiając się jednak w szczegóły i specyfikę wymagań norm ISO przybliżę najważniejsze z Systemów Zarządzania, które obecne są w branży chemicznej.

Systemy Zarządzania
Kluczową rolę w efektywnym zarządzaniu firmą, a w tym w sprawnym podejmowaniu decyzji, szczególnie co do polityki firmy i jej strategii w zakresie systemów zarządzania, odgrywa informacja. Informacja dociera do ośrodka decyzyjnego z rynku, z wewnątrz organizacji oraz z wymagań norm. To właśnie właściciel, zarząd, dyrektor, czy prezes podejmuje lub decyduje o podjęciu kroków w kierunku wdrożenia jednego lub wielu systemów zarządzania, w zależności od specyfiki przedsiębiorstwa, jego otoczenia rynkowego, sytuacji mikro- i makroekonomicznej oraz wewnętrznych potrzeb organizacji. Spośród systemów, które można spotkać w przedsiębiorstwach, a szczególnie w przedsiębiorstwach branży chemicznej znalazły się:
ISO 9000
Normy serii 9000 dotyczą zarządzania jakością i systemów jakości. System jakości wg normy PN-EN 9001:2000 jest uniwersalnym sposobem doprowadzenia firmy do najlepszego zarządzania, opartego na ciągłym doskonaleniu i orientacji na klienta.

ISO 14000
Normy z serii ISO 14000 dotyczą systemu zarządzania środowiskiem. Umożliwiają sformułowania polityki i celów środowiskowych firmy, pomagają jej w minimalizowaniu negatywnego oddziaływania na środowisko. Wdrożenie norm zarządzania środowiskowego jest wyznacznikiem utrzymania się firmy na rynku z uwagi na degradację środowiska, jak i również wzrost zainteresowania ekologią oraz troską o środowisko.

ISO 18000
Normy serii ISO 18000 dotyczą systemu zarządzania BHP i mają na celu pomóc przedsiębiorstwom w kontrolowaniu i minimalizowaniu zagrożeń zdrowia pracowników podczas wykonywaj przez nich pracy. Normy ISO 18000 są częścią całego systemu zarządzania związaną z polityką dotyczącą bezpieczeństwa i higieny pracy.

ISO 22000
System wg ISO 22000 łączy wymagania systemu HACCP (zgodnego z Codex Alimentarius) oraz Dobrych Praktyk (Produkcyjnych, Higienicznych, Cateringowych, Dystrybucyjnych itp.). HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Point - Analiza Zagrożeń i Krytyczne Punkty Kontroli) jest systemem, który pozwala zminimalizować zagrożenia, jakie dla bezpieczeństwa zdrowotnego żywności (w chemii – surowców dla przemysłu spożywczego) powstają na różnych etapach jej produkcji i dystrybucji. System HACCP pozwala zapobiegać wytwarzaniu nieodpowiednich jakościowo produktów, eliminując zagrożenia w momencie ich powstawania.

WSK (Wewnętrzny System Kontroli)
Wewnętrzny System Kontroli dotyczy obsługi towarów strategicznych. Firma biorąca udział w obrocie międzynarodowym towarami o znaczeniu strategicznym ma ustawowy obowiązek zaprojektowania, opracowania i wdrożenia Wewnętrznego Systemu Kontroli, aby upewnić się, że jej działalność eksportowa i importowa nie narusza przepisów prawnych ani międzynarodowych porozumień i zobowiązań w zakresie kontroli eksportu.

EMAS (Eco-Management and Audit Scheme)
System Ekozarządzania i Audytu jest instrumentem potwierdzającym ciągłe doskonalenie efektywności ekologicznej (środowiskowej) w organizacjach. Organizacje zarejestrowane w EMAS są w pełni zgodne z prawem, posiadają funkcjonujący system zarządzania środowiska oraz komunikują swoje efekty działalności środowiskowej poprzez publikowanie niezależnie zweryfikowanej deklaracji środowiskowej.

Dobra Praktyka Produkcyjna (GMP)
System GMP swym zakresem obejmuje wszystkie obszary produkcji żywności, zaczynając od surowców (chemikalia), przez przetwórstwo, produkcję, kontrole populacji szkodników, działania związane z personelem, szkolenia, czy dystrybucję wyrobów gotowych i surowców dla przemysłu spożywczego.

Dobra Praktyka Higieniczna (GHP)
System GHP to szereg działań, które musza zostać podjęte, oraz warunki higieniczne, które muszą być spełnione na wszystkich etapach produkcji i obrotu żywnością oraz surowcami dla przemysłu chemicznego (magazynowanie, transport), aby zapewnić bezpieczeństwo żywności, a także opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Posiadanie systemu GMP / GHP w przedsiębiorstwach branży spożywczej jest obecnie standardem, natomiast w przedsiębiorstwach świadczących usługi dla branży spożywczej jest na etapie szerokiego rozwoju. Dla firm posiadających, bądź wdrażających system HACCP – GMP i GHP stanowią niezbędną jego podstawę. Dziś każde wdrożenie HACCP musi być poprzedzone wdrożeniem GMP lub/oraz GHP. HACCP w branży chemicznej, to eliminacja zagrożeń i ochrona surowców chemicznych przeznaczonych dla przemysłu spożywczego, a także bezpieczeństwo produkowanych opakowań (z tworzyw sztucznych i szkła) przeznaczonych na wyroby spożywcze.

Certyfikacja i Akredytacja
Samo tylko wdrożenie jednego lub wielu systemów zarządzania w przedsiębiorstwie nie jest już wystarczające. Wdrożenie nie do końca wiąże się z certyfikacją, która podnosi prestiż firmy na rynku. System może być wdrożony i nie certyfikowany, lecz to nie znaczy, że jest nieskuteczny. Z drugiej zaś strony wdrożony i certyfikowany system, to po prostu odpowiedź na oczekiwania partnerów i klientów. Certyfikacja poprawia pozycję na rynku, a tym bardziej na rynku chemicznym, gdzie oczekiwania klientów co do wysokiej jakości wyrobów, zarówno o jakości technicznej, jak i spożywczej wzrastają, nie mówiąc już o ochronie środowiska, która z roku na rok przybiera na wadze. Poza ochroną środowiska istotnym elementem każdej z organizacji jest skuteczne zarządzanie Bezpieczeństwem i Higieną Pracy, która w branży chemicznej jest nieodzownym elementem funkcjonowania przedsiębiorstw, a tym bardziej firm, które zajmują się produkcją, dystrybucją, czy transportem substancji niebezpiecznych. System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy umożliwia wszystkim jednostkom organizacyjnym opracowanie i realizację optymalnej polityki BHP, a certyfikacja tego systemu jest głównie potwierdzeniem jego skutecznego działania w kierunku osiągania ciągłej poprawy skuteczności działań na rzecz bezpieczeństwa pracy poprzez określenie wymagań dotyczących skutecznego systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.
Certyfikacja każdego z systemów staje się gwarantem dobrego zarządzania w każdej z dziedzin, które objęte są z systemem, z uwagi na fakt, że poza nadzorem wewnętrznym realizacji stawianych przez normy wymagań, również prowadzony jest nadzór zewnętrzny przez jednostki certyfikujące.
Jednostki certyfikujące również starają się sprostać wymaganiom klientów i wychodząc naprzeciw ich oczekiwaniom, potwierdzają swoje profesjonalne kompetencje poprzez akredytację. W Polsce upoważnioną jednostką akredytującą jest Polskie Centrum Akredytacji. Akredytacja służy budowaniu i umacnianiu zaufania do wyników wzorcowań, badań i inspekcji, certyfikowanych wyrobów i usług, kwalifikacji certyfikowanych osób oraz certyfikowanych systemów zarządzania. W Polsce akredytację uzyskało 31 jednostek certyfikujących, prawie 70 laboratoriów wzorcujących, aż ponad 680 laboratoriów badawczych oraz 16 jednostek inspekcyjnych. Prawie każdy ze wspomnianych akredytowanych podmiotów czynnie uczestniczy w przemyśle chemicznym, czy to poprzez audyt zewnętrzny, badania surowców, czy też kontrolę inspekcyjną, która bacznie pilnuje prawidłowości realizacji wymagań prawnych przez każde z przedsiębiorstw.

Droga do jakości
Przedsiębiorstwa branży chemicznej w odpowiedzi na wymagania rynku oraz wewnętrzne potrzeby, coraz częściej wdrażają systemy zarządzania. Zarówno duże, średnie, jak i małe rodzinne firmy w początkowej fazie wdrażania systemu borykają się z wymaganiami norm poprzez weryfikację swoich, zarówno słabych, jak i mocnych stron. Dokładna weryfikacja pozwala na identyfikację procesów, które muszą i mogą być objęte wybranym systemem, czy to jakości, ochrony środowiska i BHP, czy nawet HACCP. Nie tyle co wymagania norm, ale wymagania konkurencyjnego rynku wymuszają na przedsiębiorcach wdrażanie i certyfikację systemów, bo przecież Certyfikat Systemu Zarządzania to najlepsza wizytówka firmy.

Wymagania dyktowane przez rynek, nie tylko chemiczny, stawiający na jakość i wymuszający konkurencję, oraz przewaga podaży nad popytem zmuszają do optymalizacji i standaryzacji reakcji producenta na sygnały napływające z rynku. Droga do jakości jest drogą do doskonałości. Pomimo wdrożenia i certyfikacji wiele można jeszcze zrobić. Nie ma rzeczy, systemów, narzędzi i metod doskonałych, dlatego wszystkie one podlegają ciągłemu doskonaleniu, o którym, przy okazji opisywania wspomnianych systemów zarządzania w branży chemicznej, postaram się Państwu napisać w następnych częściach.

Autor reprezentuje firmę Cheman
drukuj ten artykuł drukuj ten artykuł  |   poleć artykuł znajomemu poleć artykuł znajomemu
Najświeższe informacje w kanale RSS Najświeższe informacje w kanale RSS (jak używać)