Nowoczesne Parki Zakładów Chemicznych w Niemczech

Największe kombinaty chemiczne w epoce NRD istniały w miejscowościach: Leuna, Schkopau, Bitterfeld-Wolfen, Böhlen, Schwarzheide oraz Zeitz. Po zjednoczeniu NRD z RFN kombinaty te przeszły głębokie restrukturyzacje i modernizację, a zatrudnienie w nich spadło ze 180 000 do 30 000 pracowników.

W chwili przechodzenia z gospodarki centralnego planowania do systemu wolnorynkowego wymienione wyżej kompleksy przemysłowe dysponowały w większości przypadków przestarzałymi technologiami, wyeksploatowanymi instalacjami produkcyjnymi i zanieczyszczonymi chemikaliami terenami przemysłowymi, wymagającymi kosztownych odkażeń. Biegnące wzdłuż ulic fabrycznych pomosty rurowe były silnie skorodowane, a znajdujące się na nich sieci rurociągowe w większości nieszczelne. W krótkim czasie na początku lat 90-tych zrekultywowano skażone chemikaliami działki fabryczne i odnowiono infrastrukturę tych kombinatów. Aby to rozpropagować wśród liczących się firm w świecie oraz dla pozyskania inwestorów z większości kontynentów powołano do życia specjalną korporacje pod nazwa CeChemNet.

Na przestrzeni minionych 16 lat większość terenów tych kombinatów przejęły znane firmy i koncerny światowe – wśród nich Dow Chemical Company – inwestując 16,6 mld euro, budując nowoczesne wytwórnie na odkażonych terenach fabrycznych. Wcześniej usunięto zrujnowane i wyeksploatowane obiekty przemysłowe. Nowo zbudowane instalacje produkcyjne utworzyły nowoczesne parki zakładów chemicznych, które powiązały się z sobą półproduktami na ogromną skalę, co ilustrują rys. 1-2.
Punktem zwrotnym w restrukturyzacji byłych kombinatów chemicznych z czasów NRD było wybudowanie przez francuski koncern Elf w Leuna w latach 1992-97 najnowszej w Europie rafinerii „MIDER” kosztem 2,45 mld euro, która w jednym ciągu produkcyjnym przetwarza dziś 9,7 mln t/r ropy, dostarczanej rurociągiem „Przyjaźni” z Rosji via rafineria w Schwedt k/Szczecina oraz PKN „ORLEN” w Płocku. Z chwilą uruchomienia rafinerii „MIDER” zezłomowano trzy przestarzałe zakłady o globalnej mocy 9 mln ton przerobu ropy rocznie w Leuna, Zeitz oraz Lützkendorf.
Drugim najważniejszym przedsięwzięciem inwestycyjnym na tych terenach przemysłowych było wybudowanie w latach 90-tych ubiegłego stulecia przez amerykański koncert Dow Chemical Company największej w Europie wytwórni olefin o mocy 700 000 t/r etylenu w Böhlen. Na lata 2007-2008 pozyskano już kolejnych inwestorów, którzy kosztem 650 mln euro zbudują kolejne nowoczesne instalacje produkcyjne z 1200 dodatkowymi miejscami pracy.

Park wytwórni chemicznych
w Bitterfeld-Wolfen
Miejscowość jest tym znamienna, że w niej w 1893 roku zbudowano jedną z największych w tym okresie fabryk chemicznych w Europie. W 2001 roku ten teren fabryczny o powierzchni 1200 ha został przejęty przez holding Preiss-Daimler i uzyskał nazwę „ChemiePark Bitterfeld-Wolfen GmbH”. Kompletna odnowa infrastruktury oraz odkażenie terenu kosztowało 230 mln euro. Wybudowano nowoczesną oczyszczalnie ścieków. W tym kompleksie przemysłowym działa 360 różnorakich firm, pochodzących między innymi z Japonii, Ameryki, Australii, Belgii itp., które zainwestowały dotychczas 3,5 mld euro, zatrudniając 11 000 pracowników. Do zagospodarowanie zostało jeszcze 200 ha uzbrojonych działek. Biegną rozmowy z 21 kolejnymi inwestorami, a 39 innych jest już w trakcie budowy nowych instalacji przemysłowych, które w najbliższym czasie zatrudnią ponad 1 000 pracowników. Ostatnie inwestycje wydłużyły pomosty rurociągowe – dostarczające media energetyczne i półprodukty – do 28 km. Profil wytwarzanych tu produktów jest bardzo szeroki: od przetwórstwa chloru oraz fosforu, poprzez wysoce uszlachetnione chemikalia, farby, środki farmaceutyczne, szkło krzemowe, do ogniw fotowoltaicznych i wyrobów metalurgicznych.

Przykładem produkcji chroniącej środowisko jest wytwórczość syntetycznego szkła krzemowego (Chemie-anlagen-verfahren: 12,11,2006 r.) w sprzężeniu z elektrolizą soli, dzięki czemu półprodukty znajdują się w zamkniętym obiegu. W wytwórczości szkła krzemowego produktem ubocznym jest roztwór soli, będący równocześnie surowcem dla elektrolizy do chloru i wodoru. Ten ostatni jest natomiast ważnym nośnikiem energii w wytwórczości szkła krzemowego.

InfraLeuna GmbH wśród wschodnioniemieckich parków zakładów chemicznych
W 2006 roku obchodzono 90-ciolecie powołania do życia tego kompleksu przemysłu chemicznego oraz dziesięciolecia jego przekształcenia w InfraLeuna GmbH. Ta ostatnia jest holdingiem, którego współudziałowcami są firmy, tworzące infrastrukturę całego terenu fabrycznego – łącznie z centralnymi zakładami energetycznymi. Po głębokiej restrukturyzacji na początku lat 90-tych oraz po zbudowaniu w tym czasie najnowszej w Europie rafinerii o mocy przerobowej 9,7 mln t/r ropy (rys. 3a-3b), powstał największy w Niemczech zwarty kompleks instalacji chemicznych na powierzchni 13 km2, zatrudniający 9000 pracowników. Próżniowa pozostałość z przerobu ropy, po tlenowo-parowym zgazowaniu, jest bazą dla produkcji wodoru oraz metanolu i jego pochodnych. W okresie po 1990 roku zainwestowano tu 5,5 mld euro w budowę różnorakich – dużych i małych – instalacji przemysłowych. Tylko w 2005 roku zainwestowano 300 mln euro, z czego firma Quinn-Group z Irlandii w wytwórczość tworzywa sztucznego o pełnej przepustowości światła, dzięki czemu uzyskano 100 nowych miejsc pracy. W bieżącym roku firma Linde AG kosztem 22 mln euro buduje instalacje skroplonego wodoru.

Transport półproduktów i wyrobów własnymi pociągami
Były kombinat w Schwarzheide przejął koncern BASF, dokonując po roku 1990 głęboką jego restrukturyzację. Na budowę nowych oraz modernizację istniejących wytwórni wydatkowano 1,4 mld euro. Przy wytwórczości półproduktów dla poliuretanów, produkcji środków powierzchniowo czynnych oraz technicznych tworzyw sztucznych zatrudnienie uzyskało 2000 pracowników.

Znamiennym dla parku zakładów chemicznych w Schwarzheide jest wprowadzanie własnych pociągów towarowych najpierw na niemiecką, a teraz międzynarodowa sieć kolejową. W tym roku zaczynają one kursowanie do Rosji, a do roku 2010 nawet po terenie Chin. Oczywiście pociągi te obsługują wszystkie filie wielkiego koncernu BASF z siedzibą centrali w Ludwigshafen.

Chemiczno-przemysłowy park Zeitz
Jest to najmniejszy spośród omawianych w tym artykule kompleksów przemysłowych, zajmujący powierzchnię 230 ha. w okresie II wojny światowej były tu zakłady bezpośredniego uwodorniania węgla do paliw silnikowych metodą Bergiusa tak, jak na terenie Z.Ch. „Blachownia”. Po wojnie działała tu niewielka rafineria, którą zlikwidowano z chwilą uruchomienia nowoczesnej „MIDLER” w Leuna. 500 mln euro kosztował demontaż oraz odgruzowywanie byłych obiektów przemysłowych, a dodatkowy 100 mln euro zainwestowano w latach 90-tych ubiegłego stulecia w kompletnie nową infrastrukturę. Od 1996 roku ten chemiczno-przemysłowy park działa pod kierownictwem ZSG Zeitzer Standortgesellschaft mbH.

Obok tradycyjnych instalacji chemicznych, wśród których dominuje produkcja poliamidu, (rys. 5) podejmuje się w tym kompleksie przemysłowym przetwarzanie biomasy. W najbliższym czasie rozpocznie się tu budowa kompleksu instalacji do produkcji 100 000 t/r skrobi (mączki ziemniaczanej) na powierzchni 11 ha. Koszty ich budowy wyniosą 49 mln euro i zapewnią około 100 miejsc pracy. Ten półprodukt będzie następnie przerabiany do biodegradowalnych tworzyw sztucznych. Odpady z tych instalacji zostaną przetworzone metodą fermentacyjną do etanolu.

Do roku 2009 zostanie na tym terenie przemysłowym wybudowana instalacja tlenowo-parowego zgazowania węgla. Jej gaz – zawierający głównie mieszaninę CO+H2 – będzie w nowej elektrociepłowni o mocy 120 MW, wyposażonej w turbiny gazową i parową, sprzężone z elektrogeneratorami, przetwarzany do energii elektrycznej i ciepła użytkowego. Nadmiar energii elektrycznej odprowadzi się oczywiście do regionalnej sieci. koszty inwestycyjne tego kompleksu energetycznego wyniosą 180 mln euro.
Dow Chemical Company w Böhlen, Schkopau oraz Leuna
Ten ogromny amerykański koncern chemiczny zorganizował w byłych kombinatach NRD doskonałe warunki dla produkcji, planowania i działań badawczo-wdrożeniowych. W wymienionych parkach zakładów chemicznych Dow zatrudnia 2300 pracowników. Wszystkie te parki przemysłowe są nie tylko połączone z sobą siecią rurociągów fabrycznych, ale również z portami nad Morzem Bałtyckim i Morzem Północnym. Dow dominuje tu jako wydzielona firma pod nazwą Volue Park Schkopau – Dow Olefineverbund wytwarza – na bazie własnej wytwórni olefin – przede wszystkim różnorakie tworzywa sztuczne oraz kauczuki. Potrzebne półprodukty rafineryjno – petrochemiczne i chlor są wytwarzane w omawianych wyżej parkach zakładów chemicznych.

Czy potrafimy skorzystać
z doświadczeń innych?
Przechodząc z gospodarki centralnie planowanej do wolno-rynkowej, w byłych NRDowskich kombinatach przemysłowych nastawiono się – odmiennie jak w Polsce – na głęboką ich restrukturyzację. Od razu postanowiono likwidację większości istniejących przestarzałych instalacji produkcyjnych, jak i głęboką modernizację pozostałych przy jednoczesnym unowocześnieniu i uefektywnieniu infrastruktury. Aby pozyskać dla tych kosztownych przedsięwzięć zamożnych inwestorów z większości kontynentów, powołano do życia specjalistyczne jednostki organizacyjne – dla byłych, wyżej wymienionych kombinatów chemicznych NRD organ o nazwie CeChemNet. Ten, zatrudniając ekspertów i specjalistów o najwyższych kwalifikacjach – odmiennie jak nasze Fundusze Inwestycyjne – nie tylko aktywnie ale i efektywnie pozyskiwał inwestorów. Z nimi negocjował przede wszystkim szczegółowe plany inwestycyjno-modernizacyjne, jak i dokładne harmonogramy realizacyjne. W zawieranych umowach przejmowania określonych terenów fabrycznych – za symboliczne opłaty – zaznaczano, że niedotrzymanie uzgodnień automatycznie je unieważnia i to bez jakichkolwiek odszkodowań.

Zupełnie odmiennie działano – i tak jest nadal – w naszym kraju. U nas negocjacje przyjmowania fabryk, lub części ich terenów, obejmują wyłącznie wielkości kwoty sprzedaży, a związkowcy dodatkowo negocjują pakiet świadczeń socjalnych przejmowanych załóg. Skutki tego typu działań są dziś takie, że nasze byłe kombinaty chemiczne są w większości przestarzałe i w znacznej części zrujnowane (jak Z.A. – Chorzów itp.), a te poNRDowskie są nowoczesnymi, wysoce efektywnymi parkami przemysłowymi. W dodatku u nas w największych państwowych zakładach przemysłowych – jak przykładowo w PKN „ORLEN” w Płocku, czy w Kompani Węglowej w Katowicach itp. – wymienia się prezesów zarządów równocześnie z tworzeniem kolejnych rządów po następujących wyborach parlamentarnych. Przy tak krótkich cyklach kierowania ogromnymi korporacjami przemysłowymi trudno o planowanie i realizowanie długoterminowych programów modernizacyjno-inwestycyjnych, co musi obniżać ich efektywności produkcyjno-ekonomiczne. W tej sytuacji warto skorzystać z przekształceń byłych NRDowskich kombinatów – i z tą myślą napisano niniejszy artykuł. Najświeższe informacje w kanale RSS (jak używać)

Zawartość numeru:

• Targi:
  • Transport Logistic 2007
• Chemia Gospodarcza i Kosmetyki:
  • Skuteczność i oznakowanie produktów ochrony przeciwsłonecznej
• Zarządzanie:
  • Transport towarów niebezpiecznych
  • Zaostrzone rygory stosowania Formaldehydu
  • System zarządzania środowiskowego w chemii
• Rynki Chemii:
  • Firmy gazowe zwiększają ciśnienie
  • Nowoczesne Parki Zakładów Chemicznych w Niemczech
• Wydarzenia:
  • 60 lat Instytutu Przemysłu Organicznego
  • Przeprowadzka do pałacu
  • Nowa linia do produkcji sit molekularnych

Zobacz pozostałe numery Chemical Review »