Wskaż Lidera Polskiej Chemii













Logo Chemical Online

Przedsiębiorcy w fiskalnym narożniku

07.01.2008 21:00:41

Na przedsiębiorców spadają coraz poważniejsze obowiązki związane z ochroną środowiska naturalnego. Należy do nich m.in. pobieranie kaucji od opakowań po środkach niebezpiecznych i przyjmowanie zwrotów tych opakowań, a także inne procedury uregulowane kilkukrotnie nowelizowaną ustawą z 11 maja 2004 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych.

Nie kwestionując zasadności tych obowiązków, należy zwrócić uwagę na to, że czynności nakazywane przez unijne i polskie przepisy, stanowiąc dla przedsiębiorców uciążliwość samą w sobie, są często źródłem dodatkowych problemów w sferze podatkowej – problemów, których można by uniknąć, gdyby przepisy fiskalne nadążały za uregulowaniami środowiskowymi.

Próbą wyjaśnienia takich niejasności podatkowych była odpowiedź Ministra Finansów z 15 czerwca 2007 r. na zapytanie poselskie dotyczące podatkowych aspektów pobierania kaucji.

Obieg kaucji
Przedsiębiorcy sprzedający substancje niebezpieczne w opakowaniach mają obowiązek pobierania kaucji od odbiorców tych substancji. Ponadto użytkownicy środków niebezpiecznych, jak również ich sprzedawcy, są zobowiązani zwracać puste opakowania podmiotom, od których nabyli odpowiednie środki niebezpieczne, w zamian otrzymując zwrot kaucji. Wysokość kaucji ustala pierwszy podmiot w łańcuchu obiegu opakowań w Polsce, np. producent lub importer środka niebezpiecznego, w kwocie pomiędzy 10% a 30% wartości substancji sprzedawanej w danym opakowaniu. W przypadku niektórych substancji – np. środków ochrony roślin – wysokość kaucji określił rozporządzeniem Minister Zdrowia.

Podatki w teorii
W sferze podatku VAT pewną wskazówką dla przedsiębiorców jest rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 25 maja 2005 r., regulujące między innymi zasady wystawiania faktur. Zgodnie z par. 19 rozporządzenia, jeżeli użytkownik sprzedał towar w opakowaniu zwrotnym, pobierając lub określając w umowie za to opakowanie kaucję, w fakturze za sprzedaż towaru nie należy uwzględniać wartości opakowania. Dopiero 7. dnia po upływie okresu zwrotu opakowań, a jeśli takiego w umowie nie określono, to w ciągu 60 dni od wydania opakowań, podatnik powinien uznać je za „sprzedane” i wystawić fakturę VAT opiewającą na kwotę kaucji.
Problem w tym, że rozporządzenie odwołuje się do dwóch różnych pojęć: z jednej strony mowa jest o pobraniu „kaucji”, z drugiej strony o nieuwzględnianiu „wartości opakowania” (a nie wysokości kaucji) na fakturze. O ile w przypadku produktów sprzedawanych w opakowaniach wielokrotnego użytku (np. napojów w butelkach szklanych) kaucję można by uznać za odpowiednik wartości opakowania, o tyle założenie takie budzi wątpliwości w odniesieniu do substancji niebezpiecznych. W ich przypadku zwrot zanieczyszczonego opakowania ma umożliwić jego odzysk lub unieszkodliwienie – można więc powątpiewać, czy opakowanie przedstawia dla producenta czy sprzedawcy jakąkolwiek wartość, a zatem, czy przepis rozporządzenia znajduje zastosowanie również w przypadku opakowań po środkach niebezpiecznych.
Natomiast przepisy o podatku dochodowym nie odnoszą się wprost do tego, czy podatnik, który pobiera od kontrahenta kaucję zabezpieczającą zwrot opakowania, powinien uznać ją za przychód podatkowy. Ogólne zasady rządzące podatkami dochodowymi nakazywałyby uznawać otrzymaną kaucję za przychód dopiero wtedy, gdy przysporzenie z jej tytułu stanie się permanentne – tzn. gdy wpłacający kaucję utraci prawo do jej zwrotu.

Podatki według fiskusa
Odnosząc się do kwestii związanych z VAT, Minister Finansów powtórzył sformułowania zawarte w rozporządzeniu. Ponadto Minister odwołał się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie z którym dana czynność może być uznana za odpłatne świadczenie usług (dostawę towarów) tylko wtedy, gdy „wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy” [cytat za MF]. Zdaniem Ministra, „związek ten wyraźnie występuje w przypadku opakowań zwrotnych wielokrotnego użytku, np. palet, butelek, skrzynek, bębnów do kabli itp.” Odpowiedź Ministra trudno jednak odnieść do (odmiennej!) sytuacji opisanej w zapytaniu poselskim, to znaczy sprzedaży substancji niebezpiecznych w postaci środków ochrony roślin.

W sferze podatków dochodowych Minister zauważył, że kaucja nie stanowi przychodu podatkowego dla otrzymującego (ani też kosztu podatkowego u wypłacającego), pod warunkiem, że ma charakter zwrotny. Problem leży, tak jak wskazaliśmy wcześniej, w określeniu momentu, w którym otrzymana kwota przestanie być kaucją, a stanie się należnością za sprzedaż opakowania – tj. utraci zwrotny charakter.
Zaproponowana przez Ministra interpretacja nakazuje uznawać kaucję za przychód w momencie upływu określonego w umowie terminu jej zwrotu, a jeśli termin nie został określony, to w momencie wystawienia faktury za opakowanie. Obie propozycje budzą poważne wątpliwości w kontekście omawianej sytuacji. Ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych nie tylko bowiem nie określa terminu zwrotu opakowań, ale też nie zawiera wyraźnego zezwolenia na wyznaczenie takiego terminu w umowie cywilnoprawnej. Jednocześnie ustawa nakłada na sprzedawców oraz użytkowników obowiązek zwrotu zużytych opakowań. Należy powątpiewać, czy obowiązek ten – służący ochronie środowiska – da się skutecznie uchylić w drodze umowy cywilnoprawnej. Gdyby określenie terminu w umowie okazało się nieskuteczne, kaucja mogłaby zachować swój zwrotny charakter. Dodatkowo interpretacja ta pozwala podatnikom na wyznaczanie bardzo odległych – choćby stuletnich – terminów zwrotu opakowań, a co za tym idzie, odwlekanie niemal w nieskończoność rozpoznania przychodu z tytułu kaucji za niezwrócone opakowania. (Znane na rynku są przypadki stosowania tego mechanizmu w praktyce.) Zasada racjonalności ustawodawcy nakazywałaby zakwestionować takie podejście.
Problemy nie kończą się również, jeśli strony nie określą w umowie terminu zwrotu opakowań. Minister sugeruje w takim wypadku rozpoznanie przychodu w momencie wystawienia faktury za opakowanie, tj. w ciągu 60 dni od wydania odbiorcy substancji w opakowaniu. Rozumowanie takie opiera się na przepisach art. 14 ust. 1c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i odpowiednio art. 12 ust. 3a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustalających datę powstania przychodu „nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności”. Z takim poglądem można polemizować – nie ma podstaw, by twierdzić, że samo wystawienie faktury zmienia zwrotny charakter kaucji. Przepisy podatkowe regulują przecież relacje między podatnikami a fiskusem, a nie między stronami transakcji cywilnoprawnych. Po drugie, skoro przychód miałby powstać automatycznie w momencie wystawienia faktury, to czemu nie rozpoznać go już w dniu otrzymania kaucji? Wszak powołane przez Ministra przepisy podatkowe wyraźnie mówią o „uregulowaniu należności”…
Zdaniem autorów, w przypadku nieokreślenia terminu zwrotu opakowań w umowie rozsądniejsze byłoby odwołanie się do przepisów kodeksu cywilnego mówiących o terminie przedawnienia roszczeń – co do zasady dziesięcioletnim, a w przypadku nabywców kupujących środek niebezpieczny dla celów działalności gospodarczej – trzyletnim.

Co ma zrobić przedsiębiorca?
Przedsiębiorcy z branży chemicznej, jak to się nierzadko zdarza, znaleźli się w fiskalnym narożniku. Zbyt wczesne lub zbyt późne rozpoznanie obowiązku podatkowego, czy to w podatku VAT czy też w podatku dochodowym, naraża ich na zaległości podatkowe oraz ewentualne sankcje. Wyjściem z tej sytuacji mogłoby być opublikowanie przez Ministra Finansów oficjalnego stanowiska w formie interpretacji ogólnej (stanowiącej ochronę dla podatników) w trybie art. 14a ordynacji podatkowej (w przeciwieństwie do omawianej w niniejszym artykule odpowiedzi na zapytanie poselskie). Podatnicy mogą się też zwracać do działających w imieniu Ministra Finansów izb skarbowych o indywidualne interpretacje, podlegające ostatecznie kontroli sądowej.

drukuj ten artykuł drukuj ten artykuł  |   poleć artykuł znajomemu poleć artykuł znajomemu
Najświeższe informacje w kanale RSS Najświeższe informacje w kanale RSS (jak używać)